BÖBREK TAŞI NEDEN OLUR?

BÖBREK TAŞI NEDEN OLUR?

Böbrek taşı, böbrekler içinde sert minerallerin birikmesi ile oluşan küçük yapılardır. Böbrek taşlarını oluşturan ana maddeler mineral ve asit tuzlarıdır.

Böbrek taşları çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişebilmektedir ve boşaltım sisteminin bir bölümünü etkisi altına alabilmektedir (böbreklerden idrar kesesine kadar). Sıklıkla, idrarın yoğunlaşmasıyla şekillenen böbrek taşları, minerallerin kristalize olmasına ve kalınlaşmasına müsaade etmektedir.

Diğer yandan böbrek taşları oldukça ağrılı geçmektedir fakat bu taşlar genellikle kalıcı hasarların oluşmasına neden olmamaktadır. Duruma bağlı olarak, ağrı kesici ilaç almak ve bol bol su içmek, böbrek taşının geçmesi için gerekebilmektedir. Bazen de cerrahi işlem gerekebilir. Örneğin; eğer böbrek taşları idrar yollarını tıkamış ise ya da bazı komplikasyonlar yaşanmasına neden olmuş ise, cerrahi işlem ile müdahale edilmektedir. Doktorlar, böbrek taşının tekrarlamasını önleyici tedavi uygulamayı uygun görebilirler.

Böbrek Taşı Neden Olur?

Böbrek taşları sıklıkla kesin olarak tek bir nedene bağlı şekilde gelişmektedir. Fakat yine de bazı faktörler böbrek taşı oluşması riskini artırmaktadır.

İdrarın, kalsiyum, oksalat ve ürik asit gibi kristal yapıcı maddeler içermesi ile oluşan böbrek taşları, idrarın yoğunlaşmasına sebep olmaktadır. Aynı zamanda, idrar kristalleşmesini önleyen ve kristallerin birbirine yapışmasını engelleyen maddelerin olmayışı, böbrek taşlarının oluşması için ideal bir ortam oluşturmaktadır.

1.Yeterli Miktarda Sıvı Tüketmemek

beber-muita-agua

Çok az miktarda su tüketmek, böbrek taşı oluşumunun en yaygın sebeplerinden biridir. Buna göre, günlük su tüketiminin sekiz ile on bardaktan az olması, böbrek taşı oluşumuna yol açabilmektedir. Ürik asiti (idrar bileşeni) sulandırmak için yeterli miktarda su olmadığı zaman, böbrekler içinde pH seviyesi düşer ve böbrekler daha asidik hale gelir. Böbreklerde aşırı oranda biriken asit ise, böbrek taşı oluşmasını kolaylaştırmaktadır. Ayrıca, içme suyunda florür takviyesi olması da, bazı durumlarda böbrek taşı oluşmasına neden olabilmektedir.

2.Bazı Gıdalar

Healthy Diet food group, proteins, include meat (chicken or turkey), cheese, eggs and nuts.

Çok fazla miktarda tüketilen bazı besin maddeleri böbrek taşı oluşmasına neden olabilmektedir. Buna göre, aşırı miktarda protein, sodyum ve yüksek oranda oksalat içeren gıdalar tüketmek ya da yetersiz oranda lifli gıda tüketmek, böbrek taşı oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Bu gibi gıdalar ise, çikolata ve koyu yeşil renkli sebzeler gibi gıdalardır ve bazı insanlarda böbrek taşı oluşması riskini artırabilmektedir.

3.Bazı Sağlık Sorunları

urinary-system-68997811

Crohn hastalığı, idrar yolları enfeksiyonu, böbrek tübüler asidoz, hiperparatiroidizm, ilikli sünger böbrek hastalığı, yüksek tansiyon, gut hastalığı ve Dent hastalığı (böbreklerle ilgili bir hastalık) gibi sağlık sorunları, böbrek taşı oluşmasına yol açabilmektedir.

4.Birtakım İlaçlar

4-Tips-for-Staying-On-Top-of-Your-Heart-Medications-01-722x406

Bazı türdeki ilaçların böbrek taşı oluşumu riskini artırarak, böbrek taşı meydana getirdiği kanıtlanmıştır. Böbrek taşı riskini artıran bu ilaçlar şu şekildedir;

  • Aspirin,
  • Antasit ilaçlar (mide ekşimesine karşı kullanılır),
  • Kalsiyum ve D vitamini takviyeleri,
  • Diüretik ilaçlar (sıvı birikmesini azaltmak için kullanılmaktadır),
  • Bazı antibiyotik ilaçlar,
  • Bazı antiretroviral ilaçlar (HIV tedavisinde kullanılmaktadır),
  • Bazı antiepileptik ilaçlar (epilepsi gibi hastalıların tedavisinde kullanılmaktadır).

5.D vitamini ve Kalsiyum Takviyeleri

landscape-1445639685-1441101559-vitaminsupplements

Creighton Üniversitesi Tıp Merkezi bilim insanlarının yaptıkları bir araştırmaya göre, kalsiyum ve D vitamini takviyeleri, idrarda ve kanda kalsiyum seviyesinin artmasına sebep olduğu için, böbrek taşı oluşumuna yol açabilmektedir. Önde gelen araştırmacılardan J. Christopher Gallagher, D vitamini ve kalsiyum takviyelerinin düşünüldüğü kadar masum olmadığını belirtmiştir. Buna göre, D vitamini takviyesi kullanılırken aşırıya kaçmamak ve günlük 800-1200 miligram değerinin üzerine çıkmamak, böbrek sağlığı için daha doğru olacaktır (Tıp Enstitüsü’ne göre).

6.Diğer Faktörler

kidneys

Aşağıda verilen birtakım unsurlar, böbrek taşının oluşmasına ve yapılanmasına yol açmaktadır. Bu kimyasal ve bileşenler şöyledir;

  • Kalsiyum,
  • Amonyak,
  • Ürik asit – vücudun enerji olarak kullanmak üzere besinleri parçalamasıyla üretilen atık üründür.
  • Sistin – protein yapılanmasına yardımcı olan bir tür aminoasittir.

Oluşum Nedenleri Bağlı Olarak Böbrek Taşı Türleri

Böbrek taşı türünü bilmek, oluşum nedeninin tespit edilmesine yardımcı olmaktadır ve böbrek taşı riskini azaltmak adına bazı ipuçları vermektedir. Bu durumda böbrek taşı türleri şöyledir;

Kalsiyum taşları: Çoğu böbrek taşı, kalsiyum taşları şeklindedir ve genellikle kalsiyum oksalat formundadırlar. Oksalat, gıdaların içerisinde bulunan doğal bir bileşendir. Bazı meyve ve sebzelerde, kabuklu yemişler ile çikolatalarda yüksek oranda oksalat bulunmaktadır. Üstelik, karaciğer de oksalat üretmektedir. Beslenme faktörleri, yüksek dozda D vitamini, baypass cerrahisi ve çeşitli metabolik bozukluklar, idrarda oksalat ya da kalsiyum yoğunluğunun artmasına yol açabilmektedir. Kalsiyum taşları, kalsiyum fosfat formunda da oluşabilmektedir.

Struvit taşları: Struvit taşları, idrar enfeksiyonu gibi enfeksiyon durumlarına karşı tepki olarak şekillenmektedir. Bu taşlar hızlı şekilde büyümektedirler ve oldukça iri boyutlara ulaşabilmektedirler. Struvit taşlar, bazen birkaç belirti ya da küçük uyarı ile sinyal verebilmektedir.

Ürik asit taşları: Ürik asit taşları, yeterli miktarda sıvı tüketmeyen ya da çok fazla sıvı kaybı yaşayan kişilerde oluşabileceği gibi, gut hastalarında da gelişebilmektedir. Ayrıca, protein ağırlıklı beslenme şekli ve genetik faktörler de, ürik asit taşı oluşması riskini artırmaktadır.

Sistin taşları: Böbreklerin bazı aminoasitleri (sistinüri) çok fazla miktarda salgılaması sonucu meydana gelen bu taşlar genetiktir.

Diğer taşlar: Diğer böbrek taşları oldukça nadir olarak meydana gelen oluşumlardır.

Risk Faktörleri

Birtakım unsurlar böbrek taşı riskini artırmaktadır. Bunlar şu şekildedir;

Aile ya da bireysel hastalık geçmişi: Eğer ailenizde böbrek taşı sorunu yaşayan ya da yaşamış biri varsa, siz de böbrek taşı riski yaşıyorsunuz demektir. Ayrıca, zaten böbreklerinizde bir ya da birden fazla taş bulunuyorsa, bu durum başka taşların oluşması riskini artırmaktadır.

Dehidrasyon: Günlük olarak yeterli miktarda su içmemek, böbrek taşı riskini artırmaktadır. Özellikle sıcak iklimlerde yaşayan kişiler ve çok fazla terleyen kişiler, diğerler insanlara göre daha riskli grupta yer almaktadırlar.

Belirli gıdalar: Fazla miktarda protein, sodyum ve şeker tüketmek, böbrek taşı riskini artırmaktadır. Özellikle de sodyum içeriği yüksek gıdalarla beslenme, böbreklerin süzeceği kalsiyum miktarını artırır ve böbreklerde taş oluşum riski önemli miktarda artmış olur.

Obezite: Vücut kitle endeksi (BMI) yüksek olan kişilerde, bel genişliği fazla olan ve kilolu kişilerde böbrek taşı riski yüksektir.

Sindirim hastalıkları ve ameliyatları: Gastrik baypass ameliyatı geçirenler ile iltihaplı bağırsak hastalıkları ya da kronik ishal yaşayanlarda sindirim sistemi değişime uğramaktadır. Yani bu durumda kalsiyum ve suyun emilimi olumsuz etkilenir ve böylece idrarda taş oluşturan maddelerin de düzeyi artmış olur.

Diğer tıbbi durumlar: Bazı hastalıklar ya da sağlık sorunları böbrek taşı riskini artırmaktadır. Örneğin; renal tübüler asidoz, sistinüri, hiperparatiroidizm ve belli başlı ilaçlar ile idrar yolları enfeksiyonları, böbrek taşı riskini tetiklemektedir. Öte yandan diğer risk faktörleri ise şu şekildedir;

  • Pasif ya da yatağa bağlı yaşam süren kişiler,
  • Özellikle 25 yaşından önce böbrek taşı sorunu yaşamış olan kişiler,
  • Şiddetli böbrek iltihabı olan kişiler,
  • Sadece tek bir böbreği olan kişiler.

Belirti ve Semptomlar

Böbrek taşları böbrek ya da idrar yolunda ilerleyene kadar, böbrek taşı sorunu herhangi bir belirti göstermeyebilir. Buna göre böbrek taşı belirti ve şikayetleri şu şekildedir;

  • Kaburga altında, sırtta ve yan taraflarda şiddetli ağrı,
  • Karnın alt kısmından ve kasıklardan yayılan ağrı,
  • Dalgalar halinde gelen yoğun ağrılar,
  • Tuvalete çıkarken yaşanan ağrılar,
  • Pembe, kırmızı ya da kahverengi idrar,
  • Bulutlu ya da kötü kokulu idrar,
  • Bulantı ve kusma,
  • Devamlı olarak tuvalete çıkma ihtiyacı,
  • Her zamankinden daha fazla idrar oluşması,
  • Eğer iltihap durumu da varsa, ateş ve titreme,
  • Tuvaleti yaparken az miktarda idrar gelmesi,
  • İdrarda kan görülmesi.

Eğer bu belirtilerden özellikle sonuncusunu yaşarsanız derhal bir doktora gitmenizde fayda olacaktır.

Tanı ve Testler

Eğer doktor böbrek taşından şüphelenirse, hastanın bazı test ve süreçlerden geçmesini uygun görebilmektedir. Örneğin;

Kan testi: Kan testleri, kanın içinde aşırı oranda birikmiş olan ürik asit ya da kalsiyumu belirlemektedir. Doktor, kan testi sonucuna göre, böbrek sağlığını izler ve diğer sağlık durumlarını kontrol eder.

İdrar testi: 24 saatlik idrar toplama testi, taş yapıcı minerallerin miktarını ya da taş oluşumunu önleyen maddelerin miktarını belirlemeye yardımcı olmaktadır. Eğer taş oluşumunu önleyen maddelerin miktarı az ise ya da taş yapıcı mineralleri miktarı çok ise, böbrek taşı oluşumu söz konusu olabilmektedir. Bu test için doktor, iki gün üst üste idrar toplama testi yapabilmektedir.

Görüntülü tarama: Bu gibi testler, idrar yoluna gizlenmiş olan böbrek taşını saptayabilmektedir. Küçük böbrek taşları tanısı için karın bölgesine uygulanan yöntem röntgen cihazıdır. Daha minik böbrek taşlarının tanısı için ise, yüksek hızlı veya dual enerji bilgisayarlı tomografi (BT) yöntemi kullanılmaktadır. Diğer görüntülü tarama yöntemleri ise;

  • Ultrason,
  • Noninvaziv test,
  • Damar içi ürografi testi,
  • Kol damarı içinden boya enjekte edilmesi ve röntgen.

Taşların analizi: Laboratuvar analizine gönderilen böbrek taşları incelenerek, bu taşların neden oluştuğu tespit edilmeye çalışılmaktadır. Böylece taş türüne göre uygun tedavi yöntemi belirlenmiş olmaktadır.

Tedavi ve İlaçlar

Böbrek taşının türüne bağlı olarak, tedavi yöntemi de değişiklik göstermektedir. Buna göre;

Eğer böbrek taşı küçük ise ve çok hafif semptomlar gösteriyorsa, tedavi süreci aşağıda verildiği gibi olacaktır;

Su içme: Günde 2-3 litre su içilerek idrar yollarının canlanmasına yardımcı olabilmektedir. Doktorunuz aksini belirtmediği sürece, yeterli miktarda su tüketmek, saydam ve berrak idrar edilmesini sağlayacaktır.

Ağrı kesiciler: Doktor, hafif ağrı kesici ilaçları önerebilmektedir.

Tıbbı tedavi: Doktor, böbrek taşının geçmesine yardımcı olması amacıyla, alfa bloker ilaçlar ve idrarın daha rahat yapılması için kas rahatlatıcı ilaçlar önerebilmektedir.

Eğer böbrek taşı büyük ise ve önemli semptomlar yaşanmasına yol açıyorsa, tedavi süreci aşağıda verildiği gibi olacaktır;

Ses dalgaları: Böbrek taşının konumuna ve boyutuna bağlı olarak doktor, ekstrakorporeal şok dalga litotripsi (ESWL) yöntemi ile ses dalgalarını kullanarak, taşları kırmayı uygun görebilmektedir. Bu ses dalgaları güçlü titreşimler yaymaktadır ve bir seansı 45-60 dakika arasında sürmektedir.

Ameliyat: Cerrahi işlem yoluyla büyük taşlar böbrekten çıkarılmaktadır.

Üreteroskop: İnce ışıklı bir tüp yardımı ile idrar yollarına kamera gönderilmektedir ve taşın yeri belirlenerek alınmaktadır.

Paratiroid bezi ameliyatı: Bazı kalsiyum fosfat taşları, paratiroid bezlerinin aşırı oranda çalışmasına neden olmaktadır. Adem elmasının alt kısmında yer alan tiroid bezinin çok fazla miktarda paratiroid hormonu salgılamasına yol açan bu kalsiyum fosfat taşları, hiperparatiroidizm hastalığına neden olmaktadır. Bundan dolayı, bez durdurulup büyüme çıkarılırsa ya da paratiroid bezinin fazla çalışmasına neden olan hormon üretme durumu tedavi edilirse, sorun çözülmüş olacaktır.

Alınacak Önlemler

Böbrek taşı oluşumunu önlemek için yapılması gerekenler aşağıdaki gibidir;

  • Gün boyu bol su içmeye özen göstermek,
  • Oksalat bakımından zengin gıdaları daha az oranda tüketmek – ravent, pancar, bamya, ıspanak, pazı, tatlı patates, fındık, çay, çikolata ve soya ürünleri gibi.
  • Düşük miktarda tuz ve hayvansal gıda tüketmek,
  • Kalsiyumca zengin gıdaları tüketmeye devam etmek ama kalsiyum takviyelerinden uzak durmak – kalsiyum içeriği zengin olan gıdalar böbrek taşı riskini etkilemez ama kalsiyum takviyeleri böbrek taşı riskini artırmaktadır.
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ