BUNAMANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

BUNAMANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Bunama özel bir hastalık değildir. Bir hastalıktan ziyade, hafızanın etkilendiği, düşünce ve sosyal yeteneklerin ciddi anlamda aksamaya uğradığı bir zihin bozukluğu durumu olan bunama, günlük yaşamı oldukça negatif yönde etkilemektedir. Bunama, beyin fonksiyonlarında sorunlar oluşmasına ve konuşma dilinde ya da karar verme mekanizmasında bozulmalara sebep olmaktadır. Araba kullanmak, fatura ödemek gibi günlük aktivitelerde işlev kaybına sebep olan bunama, tek başına bir hafıza kaybı anlamına gelmemektedir. Hafıza kaybından farklı olarak bunama, yaşlanmanın normal bir kısmını oluşturmaktadır. Aslında, ihtiyarlamanın doğal bir sonucu olan unutkanlık ve bunama, bazı kişilerde bakıma muhtaç hale gelme durumuna sebep olabilmektedir.

Bunamanın Oluşum Nedenleri

Bunama durumu sadece beyni etkileyen bir sağlık sorunu değildir. Aynı zamanda sinir hücrelerini de etkileyen bir süreçtir. Bunama, etkilenen beyin bölümüne göre, kişiden kişiye farklı etkiler göstermektedir. Kimi kişilerde gittikçe ilerleyen ve kötüleşen bunama, bazen de bazı ilaçların reaksiyon göstermesi ya da enfeksiyonlu hastalıklar nedeni ile gelişebilmektedir. Bunama, ilerleyen bunama şeklinde ve diğer hastalıklar ile ilişkili olarak gelişebilmektedir. Bunamanın, zamanla kötüleşen ve geri dönüşümü olmayan oluşum nedenleri şöyledir;

Alzheimer hastalığı: 65 yaşından fazla olan kişilerde, bunamanın en yaygın oluşum nedeni, Alzheimer hastalığıdır. Genellikle 60 yaşından sonra belirtileri gelişmeye başlayan Alzheimer hastalığı, genetik faktörler nedeni ile oluşabilmektedir. Alzheimer hastalığı 8 ile 10 yıl içinde yavaş bir şekilde ilerler ve genellikle bunamaya yol açar.

Vasküler bunama: Beyine giden damarlarındaki kan miktarında azalma yaşanması ve kan dolayısı ile beyine yeteri kadar oksijen ulaşamaması sonucu, beyinde bazı hasarlar oluşabilmektedir. Bu durum, bunamaya sebep olan fizyolojik bir faktördür.

Lewy body bunama: Lewy body bunama, bunama yaşayan kişilerin yaklaşık % 10‘unu etkileyen bir bunama türüdür. Bu tür bunama genellikle yaş ile alakalı olarak gelişmektedir. Beyinde, aşırı miktarda protein yığılması ile oluşan Lewy body bunama, ilerleyerek bunamaya sebebiyet verir ve semptomları, Alzheimer ile benzerdir.

Frontotemporal bunama: Bu bunama türü, daha genç yaşlarda ortaya çıkarak, bunamaya sebep olabilmektedir. Genellikle 50’li yaşlarda ortaya çıkan bu hastalık, davranış ve dil problemleri yaşatarak bunamaya yol açmaktadır.

Risk Faktörleri

Birçok faktör bunamaya yol açabilmektedir. Yaş gibi bazı faktörleri engellemek mümkün değilken, diğer bazı faktörleri engellenebilmek mümkündür.

Bunamada değiştirilemeyen risk faktörleri; yaş, aile geçmişi (kalıtımsal özellikler) ve Down sendromlu olmak gibi faktörlerden oluşmaktadır.

Değiştirmenin mümkün olduğu risk faktörleri ise; fazla alkol kullanımı, ateroskleroz (arter ve damarlarla ilgili hastalık), tansiyon hastaları, kolesterol değerleri, depresyon, diyabet, yüksek östrojen düzeyi, obezite, homosistein kan düzeyleri ve sigara gibi faktörlerden oluşmaktadır.

Yaş: Özellikle 65 yaş üzeri kişiler, ilerleyen yaşa bağlı olarak bunama riski taşımaktadırlar.

Aile geçmişi: Eğer ailede bunama yaşamış bireyler olmuş ise ya da var ise, sonraki nesillerde bunama görülmesi riski yüksek olacaktır.

Down sendromu: Orta yaşlı Down sendromlu kişilerde bunama gelişme riski bulunmaktadır.

Fazla alkol tüketimi: Çok fazla miktarda alkol tüketen kişiler, bunamada risk grubunu oluşturmaktadırlar.

Ateroskleroz: Arterlerin çeperlerinin yağlar tarafından çevrelenmesi sonucu, kan beyine ulaşmakta güçlük çeker. Bu durum felç oluşumuna sebep olabileceği gibi, vasküler kaynaklı bunama oluşumuna da davetiye çıkartmaktadır.

Tansiyon: Yapılan birkaç çalışma, düşük ya da yüksek tansiyonun, bunama riskini artırabileceğini saptamıştır.

Kolesterol: Yüksek kolesterol seviyesi yani düşük lipoprotein düzeyi (LDL), vasküler sağlığı olumsuz etkilediği için, bunama için risk faktörü olabilmektedir.

Depresyon: Geç dönem depresyon, özellikle erkeklerde görülen ileri yaş depresyonu, bunamada risk faktörü olabilmektedir.

Diyabet: Diyabet, bunama riskini artırabilen önemli hastalıklardan biridir.

Yüksek östrojen seviyesi: Menopoz sonrası dönemdeki kadınların, takviye olarak almış oldukları östrojen, bunamanın gelişmesi açısından risklidir.

Homosistein seviyesi: Kandaki yüksek homosistein seviyesi (vücudun ürettiği bir tür aminoasit), bunama riski oluşturmaktadır.

Obezite: Orta yaştayken, çok fazla kilolu olmak ya da obezite olmak, bunama riskini artıran faktörlerden biridir.

Sigara: Sigara içmek, zaten sağlıksız bir davranış olduğundan, bunama riski de oluşturmaktadır.

Komplikasyonları

Bunama hayatın tümünü etkileyebildiği gibi, bazı fizyolojik ve psikolojik sorunların yaşanmasına da sebep olabilmektedir. Bunamanın komplikasyonları; yetersiz beslenme, hijyende azalma, ilaçları kullanmada güçlük çekmek, duygusal sağlığın bozulması, iletişimde zorluk, hezeyanlar ve  halüsinasyonlar, uyku problemleri ve kişisel güvenlik sorunları şeklindedir.

Yetersiz beslenme: Bunama ile mücadele eden birçok kişi, unutkanlık sebebi ile, yeme ve içmeyi bırakabilmekte ya da aksatabilmektedir. Bu durumda kişide kilo kaybı yaşanabilmektedir. Ya da tam tersi şekilde kişi, yemek yediğini unutup tekrardan yemek yiyebilmektedir. Bu kişilerde de fazla kilo problemi ortaya çıkabilmektedir.

Azalan hijyen: Bunamanın şiddetli evresinde kişi, günlük yapılan rutin kişisel bakım işlevlerini unutur ve aksatır. Bu durum kişinin, uzun süre aynı giysiyi giymesine, saçlarını taramayı ve dişlerini fırçalamayı unutmasına, uzun süre banyo yapmadan yaşamasına ve tuvalet temizliğini aksatmasına sebep olabilmektedir.

İlaçların aksatılması: Bunama bir nevi unutkanlık etkisi gösterdiği için kişi, hangi saatte hangi ilacını kullanacağını unutabilir ve bu nedenle de ilaçlarını aksatabilir.

Duygusal sağlığın bozulması: Bunama, kişiliğin ve davranışların değişmesine sebep olmaktadır. Sürekli bir değişim hafızayı idare etmek kişinin duygusal açıdan yorgun düşmesine sebep olabilmektedir. Bundan dolayı, bunama yaşayan kişilerin, depresyon, şaşkınlık, hayal kırıklığı, kaygı, çekingenlik, saldırganlık ve kaybolma gibi sorunlar yaşamaları ihtimali yüksektir.

İletişimde zorluk: Bunama sürecinde kişi, diğer insanların isimlerini hatırlamayabilir ya da eşyaların adını unutabilir. Bu durum ise, insanlar ile iletişim kurulmasını güçleştirmektedir.

Hezeyanlar ve halüsinasyonlar: Özellikle Lewy body bunamada, görüntüsel halüsinasyonlar görülmesi muhtemeldir. Çünkü kişi, sürekli olarak bir şeyler, hatırlamadığı için, hep bir şüphe ve kuruntu içindedir.

Uyku problemleri: Uyumada zorluk çekmek, sabahları çok erken uyanmak gibi sorunlar bunamada yaşanabilmektedir.

Kişisel güvenlik sorunları: Azalan karar verme mekanizması ve problemleri çözme mekanizması, araba kullanırken, yemek yaparken ya da dışarıda gezerken kişinin güvenliğini riske atmaktadır.

Bunamanın Belirtileri

Bunamanın semptom ve belirtileri; bilişsel değişiklikler ve psikolojik değişiklikler şeklinde iki ayrı grupta incelenmektedir.

Bilişsel değişiklikler; hafıza kaybı, konuşurken kelimeleri bulmada güçlük çekmek, karmaşık işlerde zorlanmak, planlama ve organizasyonda zorluk çekmek, motor fonksiyonlarda eksiklik, kaybolma ve yer yön kavramının yitirilmesi şeklindeki belirtilerdir.

Psikolojik değişiklikler ise; kişilikte değişimler yaşanması, mantıksızlık, uygunsuz davranışlar, paranoya, ajitasyon, huzursuzluk ve halüsinasyon gibi belirtilerdir.

1.Hafıza Kaybı

Special-Needs-Memory-Loss

Özellikle yakın zamanda yapılan aktiviteleri unutma, hatırlamama ya da konuşulan şeyleri unutup sürekli olarak aynı şeylerden konuşma ve aynı soruları tekrar tekrar sorma, bunamanın belirtilerinden olabilmektedir.

2.Rutin İşlerde Zorlanmak

article-2019434-05BE14010000044D-502_468x286

Yemek yapmak, sofra hazırlamak, temizlik yapmak veya buna benzer günlük işleri yaparken zorlanmak ve unutkanlık yaşamak, bunama belirtilerinden bazılarıdır.

3.İletişim Sorunları

642x361_Preventing_Memory_Loss

Konuşurken doğru cümleler kuramamak ya da kullanılacak kelimeyi unutmak veya yanlış kelimeler kullanmak gibi semptomlar bunamanın belirtilerindendir.

4.Yer-Yön Kaybı

120717-1639314122013

Bilinen caddelerden ya da sokaklardan geçilmesine rağmen evin yolunu kaybetmek, evden bir başka yere giderken tekrardan eve gelmek gibi davranışlar, bunama göstergesi olabilmektedir.

5.Eşyaları Yanlış Yerlere Koymak

mutfak-esyalari

Evde bir yere yerleştirilen eşyanın yerinin unutulması, ya da bulunan eşyanın alakasız yerlere yerleştirilmesi gibi alışılmadık davranışlar bunamaya işaret edebilmektedir.

6.Duygu Değişiklikleri

Business man holding a card with smiling face.

Ani ve zamansız duygu geçişleri, huzursuzluk ve kuruntu gibi davranışlar bunamada yaşanabilmektedir.

7.Kişilikte Değişiklik

as_i_disappear_by_isispina-d4q36xb

Sinirlilik, asabiyet, korku ya da şüpheci yaklaşımlar, birer bunama belirtisi olabilmektedir. Garip ve uygunsuz davranışlar göstermek ve paranoya da bunamada yaşanabilmektedir.

Tanısı

Doktorlar ile uzmanlar, bunama tanısı koyabilmek için, fiziksel muayeneden sonra kişiye birtakım sorular yönlendirir ve aldığı cevaba göre bazı test ve analizler isteyebilmektedirler. Bunama tanısında kullanılan yöntemler; bilişsel ve nöropsikolojik testler, nörolojik değerlendirmeler, beyin taraması, laboratuvar testleri ve psikiyatrik değerlendirme gibi uygulamalardır.

Tedavisi

Hastanın gösterdiği belirtilere göre doktor, bazı ilaç ya da terapi tedavileri uygulayabilmektedir. Bunama tedavisinde uygulanacak ilaç tedavisi; kolinesteraz inhibitörler, bir tür glumat düzenliyici ilaç olan memantinler ve diğer bazı ilaçlar yardımı ile yapılmaktadır.

Bunama tedavisinde terapiler; meşguliyet terapisi, yaşanılan ortamı değiştirmek, görevleri değiştirmek, müzik terapisi, evcil hayvan terapisi, masaj terapisi ve aromaterapi gibi yöntemler şeklindedir.

Bir de bunların dışında alternatif birtakım tedavi yöntemleri de bulunmaktadır. Bu tedavi yöntemleri; takviye gıdalar, vitaminler ve bitkisel ilaçlardır. Bunama tedavisinde alternatif olarak, E vitamini takviyesi, omega 3 yağ asitleri takviyesi, koenzim 10 (Q10) takviyesi ve ginkgo (bir Çin ağacı otu) alımı gibi yöntemlerdir.

Ayrıca, düzenli olarak zihinsel ve fiziksel egzersizler yapmak da, bunama tedavisinde etkilidir.

Alınacak Önlemler

Bunamada alınacak önlemler şöyledir;

  • Puzzle, bulmaca, kelime oyunları gibi hafıza güçlendirici aktiviteler yapmak,
  • Fiziksel ve sosyal aktivitelere katılmak,
  • Sigarayı bırakmak,
  • Tansiyon değerlerini düşürmeye çalışmak,
  • Eğitim hayatına devam etmek,
  • Sağlıklı beslenmek (omega 3 ve omega 6 yağ asitleri bakımından zengin).
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ