D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ NEDEN OLUR?

D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ NEDEN OLUR?

D vitamini, özellikle kemik sağlığı için gerekli olan bir vitamin türüdür. Bunun yanı sıra, yapılan son çalışmalara göre, D vitamini, depresyon ve soğuk algınlığı gibi sağlık sorunları için de faydalı bir vitamindir.

D vitamini bakımından en zengin olan kaynak ise güneş ışığıdır. Bunun dışında, bazı besin maddeleri de D vitamini bakımından zengindir. D vitamini bakımından faydalı olan besin kaynakları ise, şu şekildedir;

  • Somon, alabalık, uskumru, ton balığı ve yılan balığı gibi yağlı balıklar,
  • Konserve ton balığı,
  • Bazı mantar türleri,
  • Süt, ayran ve yoğurt (dondurma ve peynirde daha az),
  • Taze sıkılmış portakal suyu,
  • Yumurta sarısı,
  • Tahıllar ve kahvaltılık gevrekler,
  • Sığır ciğeri (karaciğer),
  • Morina ciğer yağı,
  • D vitamini takviyeleri.

Bunların yanı sıra, ultraviyole lambalar ve ampüller de, vücut için D vitamini sağlayan kaynaklardan biridir.

Eğer bir insanda D vitamini eksikliği oluşmuş ise, bunun nedeni yüksek ihtimal ile, yeterince güneş ışığının alınamamış olmasıdır. Günümüzde D vitamini eksikliği, dünya genelinde yaklaşık olarak 1 milyar kişiyi etkisi altına alan bir sağlık sorunudur. Özellikle çocuklarda D vitamini eksikliği, raşitizm gibi sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Yetişkinlerde D vitamini eksikliği nedeniyle gelişen hastalık ise, kemik yumuşaması sorunudur. Bunların dışında D vitamini eksikliği sonucunda, birçok iskelet sistemi hastalıkları, metabolik sorunlar, kanser, kardiovasküler hastalıklar, bağışıklık sistemi hastalıkları, enfeksiyonlar ve  zihinsel sorunlar gibi durumlar da yaşanabilmektedir.

Vücudun D vitamini dengesini sağlayabilmek için yapılması gerekenler, takviye D vitamini almak ya da bol bol güneş ışığı almak ile sınırlı değildir. Bunların dışında bazı önlemler alınarak ya da bazı yöntemler yardımı ile, D vitamini dengesi sağlanabilmektedir.

Vitaminler, vücudun kendisinin üretemediği özel bileşimlerdir. Bundan dolayı vücudumuz için gerekli olan vitaminleri dışarıdan, yani besinlerden almak durumundayız. Diğer yandan, vitaminlerin eksik ya da fazla alınması ise, sağlığımız için zararlı olmaktadır.

Yağda çözünebilen dört vitamin (A, D, E ve K vitamini) türünden biri olan D vitamini, D2 ve D3 şeklinde iki farklı formda bulunmaktadır. Ergokalsiferol adı ile bilinen D2 vitamini en fazla miktarlarda, takviye gıdalar ve bitkisel gıdalarda bulunurken; kolkalsiferol yani D3 vitamini ise en fazla miktarlarda, hayvansal gıdalarda (yağlı balıklar, yumurta, karaciğer gibi) ve güneşten yayılan UV ışınlarında (ultraviyole ışınlar) bulumaktadır.

D Vitamini Eksikliğinin Nedenleri

Bazı koşullar ve durumlar sebebi ile D vitamini eksikliği oluşabilmektedir. D vitamini eksikliğinin oluşma nedenleri şu şekildedir;

1.Sınırlı Güneş Işığı

sunglight

Güneşli havalarda her birimiz kendimizi iyi hissederiz. Fakat güneşin bize sunmuş olduğu faydası sadece bununla sınırlı değildir. Çünkü güneş ışınları çok iyi bir D vitamini kaynağıdır ve özellikle kemik sağlığı için çok faydalıdır. Eğer, güneşin zararlı ışınlarından çekinerek, sadece evlerinizdeki kapı ve pencereleri açarak güneş ışığından yararlanmayı tercih ediyorsanız, büyük bir yanılgı içindesiniz demektir. Öte yandan, güneşli iklimlerin hakim olduğu bölgelerde dahi, D vitamini eksikliği yaygınlık gösterebilmektedir.

Güneşin zararlı ışınlarından korunmak için kullanılan koruyucu kremler, güneş ışınlarının cilde işlemesini önlemektedir. Güneş koruyucular, ultraviyole ışınlarından kaynaklanan, D vitamini sentezininin engellenmesini % 95 oranında azaltmaktadır.

Bazı faktörlerden dolayı, güneş ışığına uzun süreli değil de, kısa süreli ve düzenli aralıklar ile maruz kalmak, D vitamini alınması açısından daha etkilidir. Çünkü güneş ışığı altında çok uzun süreli kalmak, vücut için D vitamini sağlamak yerine, cilt yanıkları, cilt yaşlanması ve bazı cilt hastalıkları gibi sorunların yaşanmasına sebep olmaktadır. Bundan dolayı, D vitamini kaynağı olan güneşin faydasından yararlanmak için, kısa süreli ve düzenli pozlamalar ile, güneş ışığına çıkmak en sağlıklısı olacaktır.

2.Koyu Renk Cilt

african_woman

Cilde rengini veren melanin, açık renkli tene sahip kişilerde, koyu renk tene sahip kişilere göre daha az miktarda bulunmaktadır. Melanin, güneşten yayılan ultraviyole-B ışınlarını absorbe etmektedir ve cildin D vitamini (D3 vitamin formunu) üretebilme kapasitesini yaklaşık olarak % 95-99 arasında azaltmaktadır.

Doğuştan koyu bir tene sahip olan insanlar, aynı zamanda doğuştan güneş koruyucusuna sahiptirler. Bu kişiler, koyu renk ciltleri sebebi ile, açık tenli bir kişi ile aynı miktarda, güneşten D vitamini alabilmek için,  daha fazla sürede güneş ışığına maruz kalmak durumunda kalmaktadır. Bundan dolayı, özellikle Afrika kökenli insanlarda, D vitamini eksikliği daha sık oluşmaktadır.

3.Aşırı Kilo ya da Obezite

obesity2-600x369

Çok fazla kilolu ya da obezite olmak, D vitamini eksikliği oluşmasına sebep olmaktadır. Yapılan bir çalışmaya göre, obezite ve obezite olmayan kişilerin, güneş ışığına maruz kaldıktan sonraki kanlarında bulunan D vitamini düzeyi test edilmiştir. Benzer sürelerde güneş ışığına maruz kalan her iki grubun da kan seviyelerinde D vitamini artmıştır. Fakat, bu çalışmanın üstünden 24 saat geçtiğinde, obezite olan kişilerin kanlarındaki D vitamini miktarı % 57 oranında azalmıştır. Meydana gelen bu farklılığın nedeni ise, yağ hücreleri tarafından çözünen D vitaminin, dolaşım içinde serbest kalmasının başkalaşmasıdır. Bundan dolayı, vücut kitle endeksi, 30 değerinden fazla olan kişilerde, D vitamini eksikliği oluşması daha sık gerçekleşmektedir.

4.Malabsorpsiyon

long-can-food-travel-through-small-intestine_1f213070364c7eb

İnce bağırsaklarda gıda emiliminin hatalı olması anlamına gelen malabsorpsiyon sendromu, yağ emiliminde sorunlar yaşanmasına sebep olmaktadır. Özellikle, Crohn hastalığı ve çölyak hastalığı olan kişilerde rastlanan malabsorpsiyon, yağda çözünebilen bir vitamin türü olan D vitamininin, yeterince absorbe edilememesine yol açmaktadır. Bundan dolayı, malabsorpsiyon sorunu, D vitamini eksikliğine neden olmaktadır.

5.İlerlemiş Yaş

o-OLD-PEOPLE-SMILING-facebook

İnsanlar her yeni yaş aldıklarında, vücutları D vitamini sentezi üretme özelliğini biraz daha kaybeder. Özellikle 70 yaşından sonra, güneş ışığı yardımı ile sentezlenen D vitamini miktarı, yaklaşık olarak % 25 oranında azalmaktadır. Bundan dolayı, yaşlanmak, D vitamini eksikliğine sebep olan faktörlerden biridir.

6.Bazı İlaçlar ve Hastalıklar

oral-meds

Oldukça çeşitli türdeki ilaçlar, D vitamini eksikliğine sebep olmaktadır. Özellikle, anti-fungal (antimantar) ilaçlar, antikonvulsanlar ve glukokortikoidler ile, AIDS/HIV tedavisinde kullanılan ilaçlar, D vitamini bozunmasına ve miktarının düşmesine sebep olmaktadır.

Öte yandan, kronik böbrek hastalıkları, primer hiperparatiroidi, kronik granülom oluşturan bozukluklar ve bazı lenfoma türleri nedeniyle de D vitamini eksikliği oluşabilmektedir.

7.Vegan Beslenme

vegetarian

Vegan beslenme şeklini tercih edenlerde, D vitamini eksikliği oluşması riski daha fazladır. Çünkü, bir çok hayvansal gıda, D vitamini bakımından çok iyi birer kaynaktır. Bundan dolayı, karaciğer, süt, yumurta ve balık gibi hayvansal gıdalarını tüketmemek, D vitamini eksikliğine neden olmaktadır.

D Vitamininin Vücut İçin Faydaları

D vitamini tüm beden sağlığı için önemli rol üstlenen bir vitamin türüdür. Bundan dolayı D vitamini alınması gereken dozlarda mutlaka temin edilmelidir. Yağda çözünebilen bir vitamin olan D vitaminin vücut için faydaları aşağıdaki gibidir;

İskelet ve kas sağlığını destekler: Çocuklarda raşitizm, yetişkinlerde ise, kemik yumuşaması ve kemik erimesi gibi sağlık sorunlarının oluşmasını engeller. Kas ağrılarını azaltır ve kasları güçlendirir.

Kanser riskini azaltır: Özellikle cilt kanseri riskini azaltmaya yardımcı olan D vitamini, kolon, göğüs ve prostat kanseri riskini de azaltmaya yardımcı olur.

Kardiovasküler sağlığı destekler: Eğer D vitamini eksikliği varsa, hipertansiyon, hiperlipidemi, periferal vasküler hastalık, koroner arter hastalığı, kalp krizi, kalp yetmezliği ve felç gibi sağlık sorunları oluşabilmektedir.

Enfeksiyon oluşumunu önler: Bilhassa kış aylarında yaşanan solunum enfeksiyonları, D vitamini eksikliğinin olması halinde daha da fazla meydana gelmektedir. D vitamini, zatürre ve idrar yolları enfeksiyonu gibi sağlık sorunları riskini azaltmaktadır.

Depresyonu engeller: D vitamini eksikliği ile, depresyon arasında bir bağlantı bulunmaktadır. Çünkü D vitamini, adrenalin, noradrenalin ve dopamin gibi salgıları düzenlemekte rol almaktadır. Eğer, D vitamini eksikliği meydana gelmiş ise, seratonin ve dopamin gibi mutluluk hormonu üreten salgılar azalacaktır. Bundan dolayı, D vitamini, akıl ve ruh sağlığını koruyucu etki göstermektedir.

MS hastalığı riskini azaltır: D vitamini bir tür sinir sistemi hastalığı olan MS hastalığı riskini azaltma yardımcı olmaktadır.

Bunların yanı sıra, D vitamini eksikliğinde oluşabilecek bazı hastalıklar ise şu şekildedir;

  • Tüberküloz,
  • Tip 2 diyabet,
  • İltihaplı hastalıklar,
  • Çocuklarda alerjik durumlar,
  • Uyku apnesi,
  • Diş sorunları,
  • Erektil fonksiyon bozukluğu (erkeklerdeki cinsel sorunlardan biri).

D Vitamini Eksikliği Tanısı ve Testler

Doktor D vitamini eksikliği tanısı koyabilmek için, hastanın şikayetleri doğrultusunda fiziksel muayene uyguladıktan sonra, hastadan bazı test ve analizleri yaptırmasını isteyebilir. Buna göre, doktorun uygulanmasını isteyeceği test ve analizler kan testleri şeklindedir. Bu kan testleri ise;

Kan testi türü olan 1,25 (OH) 2D ve 25 (OH) D testleridir.

Yapılan bu kan testlerine göre çıkan sonuçlara, D vitamini eksikliği olup olmadığı tespit edilmeye çalışılır.

D Vitamini Eksikliği Tedavisi ve İlaçlar

D vitamini eksikliğinde doktorlar genellikle, takviye vitaminleri uygun görmektedir ya da beslenme alışkanlıklarının değişmesi yönünde tavsiyelerde bulunmaktadırlar. Ayrıca, D vitamini eksikliği tedavi edilirken, hangi D vitamini türünün daha az miktarda olduğuna bağlı olarak, tedavi süreci belirlenmektedir.

Buna göre, D3 vitamini eksikliğinde en iyi tedavi yöntemi takviye ek vitaminlerdir. Fakat, eğer D3 vitamini eksikliği varsa ve D2 vitamini takviyeleri kullanılıyorsa, bu takviye vitaminler, D3 vitamini düzeyini artırmayacaktır.

D vitamini takviyeleri, günlük, haftalık ya da aylık olarak alınabilmektedir. Genellikle en başta yüksek dozlarda alınan D vitamini takviyeleri, bir ya da iki ay sonra azaltılmaktadır. Uzmanların çoğu, hastanın risk faktörlerini de dikkate alarak, 30-40 ng/mL düzeyinin üzerinde D vitamini sağlamaktır.

Uygun tedavinin üzerinden 2 ya da 3 ay geçmesinden sonra, doktor hastadan tekrar bir kan testi ister ve son durumu kontrol eder.

D Vitamini Eksikliğinde Alınacak Önlemler

Bazı besinler doğal D vitamini kaynağıdır. Birçok insan bir miktar D vitamini ihtiyacını güneş ışığından karşılamaktadır. Öte yandan, gıdaların yapısında bulunan D vitamini miktarı, D vitamini eksikliğinin iyileşmesi için yeterli değildir. Fakat, aşağıda verilen bazı besin maddelerini düzenli ve yeterli dozlarda tüketerek, D vitamini eksikliğini önlemek mümkündür. D vitamini eksikliğini önleyen besinler şöyledir;

  • Morina karaciğeri yağı,
  • Somon balığı,
  • Sardalya balığı,
  • Orkinos (uskumru) balığı,
  • Ton balığı,
  • Shiitake mantarları (Japonya ve Çin’de yetişen bir tür mantar),
  • Yumurta, özellikle sarısı,
  • Süt ya da yoğurt,
  • Portakal suyu,
  • Peynir
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ