ESNEME NEDEN OLUR?

ESNEME NEDEN OLUR?

Esneme, ağzın açılarak derin bir nefes alma yolu ile akciğerleri havayla doldurmasıyla gerçekleşen istemsiz bir süreçtir. Bazı esnemeler kısa sürerken bazı esnemeler ise, birkaç saniyeden daha uzun sürebilmektedir. Gözlerde sulanma, gözyaşı, burun akıntısı, gerinme, ya da sesli iç çekişler esnemeye eşlik edebilmektedir.

Genellikle; bitkinlik, uyuşukluk, uykudan uyanma, uykunun gelmesi ya da can sıkıntısı halinde esneme durumu yaşanmaktadır. Bilim insanları ise, esnemenin insanların düşündüğünden çok daha fazla önemli olduğunu keşfetmişlerdir.

Neden esnediğimiz ile ilgili bilinenler çok fazla değildir. Ancak bu konuda yapılan çalışmaların sayısı da fazla değildir. Fakat, esneme ile ilgili birkaç tane teori bulunmaktadır. Bu teoriler şu şekilde sınıflandırılmıştır;

“Fizyolojik” teori: Vücudumuz, daha fazla oksijen almak ya da karbondioksit birikimini azaltmak ve vücuttaki karbondioksiti temizlemek amacı ile esnemeye ihtiyaç duymaktadır. Bu teori, neden gruplar halinde esnediğimizi açıklamaya yardımcı olmaktadır. Çünkü, kalabalık yerlerde daha fazla miktarda karbondioksit üretimi yapılmaktadır. Bunun anlamı ise, vücudumuzun daha fazla oksijene ihtiyaç duyması ve daha fazla oranda karbondioksit atımı yapmak istemesidir. Fakat Baltimore Maryland Üniversitesi, gelişimsel nörolog ve esneme konusunda önde gelen uzman Robert Provine bu teoriyi test etmiştir. Buna göre; insanlara ekstra oksijen verildiğinde, esnemeleri azalmamış ve ortamdaki karbondioksit miktarı azaltıldığında ise, esneme durumu engellenememiştir.

“Evrimsel” teori: Bu teoriye göre esneme olayı atalarımızla birlikte başlamıştır. Buna göre atalarımız esnemeyi, dişlerini göstermek ve başkalarını korkutmak için kullanmışlardır.

“Sıkıntı” teorisi: Yorgun olduğumuz zamanlarda ve uykumuz geldiğinde esnemeye daha çok yatkın olmamıza rağmen, bu teori sıkıldığımızda neden esnediğimizi tam olarak açıklayamamaktadır.

“Beyin-soğutucu” teorisi: Araştırmacılar tarafından önerilen ve henüz yeni bir teori olan bu düşünceye göre; beyin fonksiyonlarının sağlıklı işleyebilmesi için, beyinin belli bir ısı değerinde olması gerekmektedir. Esneme sırasında ise, beyindeki fazla ısının düşürülmesi sağlanmaktadır. Gallup teoremi olarak bilinen bu teoriye göre, esneme sırasında beyindeki sıcak kan inhibe edilerek, yerine soğuk kanın iletilmesi sağlanır. Bu sayede beyin, daha açık daha net düşünmemize yardımcı olmaktadır. Bundan dolayı esneme bir uyaran olarak algılanabilir.

Gallup kendi teorisini desteklemek için, paraşütçüler ve atletlerin, stres altındayken niçin esnediklerini bir deney yardımıyla açıklamıştır. Buna göre; sporcuların burundan nefes almalarını istemiş ve başlarına sıcaklık uygulamıştır. Daha sonra bu kişilerin daha çok oranda esnediklerini tespit etmiştir. Tam tersi şekilde, sürekli olarak kişilerin baş kısımlarına soğuk uygulamış ve bu kişilerde esneme hallerinin azaldığını tespit etmiştir.

Bunların dışında günlük hayatta, genellikle yorgun olduğumuzda ya da sıkıldığımızda, oldukça fazla esnemek durumunda kalırız. Ama bazen de, özellikle de aşırı miktarda esneme, ciddi sağlık sorunlarının işareti olabilmektedir.

Esnemenin Oluşum Nedenleri

Esnemenin en yaygın nedeni sıkıntı ve yorgunluktur. Ayrıca, bazı ilaçların yan etkileri ve uykusuzluk gibi etkenler de esnemeye yol açabilmektedir. Fakat diğer bazı faktörler de esneme nedenlerinden olabilmektedir. Bunlar aşağıda verildiği gibidir;

1.Uyku Bozuklukları

insomnia-bilimfilicom

Yorgunken esnemek, insan vücudunun doğal bir cevabıdır. Ancak, Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin yaptığı araştırmalara göre, eğer esneme olayı çok sık yaşanıyorsa, bu durum bazı uyku bozukluklarının işareti olabilmektedir. İnsomnia (uykusuzluk), uyku apnesi ve narkolepsi gibi bazı uyku sorunları, esnemeye neden olabilmektedir. Bu gibi uyku sorunları ise, derin ve huzurlu olarak uykuya dalmayı engelleyerek, sabahları yorgun uyanmaya sebep olmaktadır. Böylece kişide gün boyu devam eden bir yorgunluk hali oluşmaktadır. Yorgunluk da beraberinde aşırı miktarda esnemeyi getirmektedir. Eğer buna benzer şikayetleri siz de yaşıyorsanız, bir doktora gitmenizde fayda olacaktır.

2.Kalp Ritmi Anomalileri

pulse

Eğer beyine oksijen ve kan taşınması durursa ya da yeterince taşınamaz ise, “senkop” adı verilen bayılma nöbetleri gerçekleşmektedir. Bu durum geçicidir ve genellikle uzun süre ayakta kalındığı zaman, stres altındayken ya da çok yorgunken ortaya çıkmaktadır. Ancak, bu durum bazen de kalp sorunlarının varlığına işaret edebilir. Yüksek ya da düşük tansiyon ve kalp ritimlerindeki düzensizlikler, beyindeki kan akışını kısıtlamaktadır. Eğer, normalden çok daha fazla oranda esneme durumu söz konusu ise ve baş dönmesi ile bayılma gibi semptomlar da gözleniyorsa, derhal doktora gitmek de fayda olacaktır. Bu gibi kalp ve dolaşım sorunları, aşırı miktarda esnemeye neden olabilmektedir.

3.Aort Diseksiyonu

maxresdefault

Aort diseksiyonu, kalpten gelen kanı taşıyan temel arterin, aort içindeki bir yırtık oluşumudur. Bu sağlık sorununun nedeni, kalıtsal olabildiği gibi, yüksek tansiyon ve koroner arter gibi hastalıklardan da olabilmektedir. Bazı uzmanlara göre bu sağlık sorunu, nefes darlığı, yorgunluk ve aşırı esnemeye neden olabilmektedir. Eğer esneme ile ilişkili olarak, nefes almada güçlük, terleme, düzensiz nabız ve göğüs ağrısı da yaşanıyorsa, bu durum kalp krizi ya da felcin bir işareti olabilmektedir. Böyle bir durumda her ihtimale karşı derhal doktora gitmek, temkinli bir hareket olacaktır.

4.Soğuk Hava

ΚΡΥΟ-11

Gallup’un teorisine göre, dışarıda hava soğuk olduğu zamanlarda, beyin sıcak havaya göre daha serindir. Bu nedenle vücut, soğuk havalarda, sıcak havalara göre daha fazla esneme ihtiyacı hissetmektedir.

5.Bazı Fizyolojik Faktörler

cardiovascular

Birtakım fizyolojik hastalıklar ve şartlar, aşırı esneme yaşanmasına neden olabilmektedir. Bu hastalıklar ve koşullar şu şekildedir;

  • Kardiovasküler hastalıklar,
  • Vardiyalı çalışma ya da sürekli seyahat gibi, uyku-uyanıklık döngüsünü bozan koşullar,
  • Kronik venöz yetmezlik (damarlar yoluyla zayıf kan akışı),
  • Elektrolit dengesizliği,
  • Hashimoto tiroiditi (hipotiroidizm ile sonuçlanan ve düşük tiroid üretimi ile gelişen otoimmün bir hastalık),
  • Hipotiroidi (düşük tiroid hormonu üretimi),
  • Bazı ilaçların yan etkileri,
  • Çoklu skleroz (beyin ile omuriliği etkileyen ve halsizlik, koordinasyon ve denge zorlukları ile diğer sorunlara yol açan bir hastalık),
  • Nöbet aktivitesi (önce veya sonra oluşabilir).

6.Bazı Duygusal ve Psikolojik Faktörler

stress_feature

Birtakım duygusal ve psikolojik faktörler esnemeye neden olabilmektedir ve bu faktörler şu şekildedir;

  • Sıkıntı,
  • Depresyon,
  • Stres.

7.Ciddi ve Hayati Önem Taşıyan Faktörler

how-to-clean-your-lungs

Bazı durumlarda, aşırı esneme hali, ciddi ve hayati önem taşıyan sağlık sorunları nedeni ile meydana gelebilmektedir. Buna göre esnemeye neden olabilen, bu ciddi faktörler aşağıdaki gibidir;

  • Kronik obstrüktif akciğer hastalığının şiddetlenmesi (KOAH, amfizem ve kronik bronşit de dahil),
  • Nöbetler,
  • İnme.

8.Diğer Faktörler

728648616

Esnemeye neden olan diğer faktörler ise aşağıda verildiği gibidir;

  • Alerji, anksiyete ve depresyon tedavisinde kullanılan ilaçlar,
  • Uykusuzluk,
  • Günlük alışkanlıklarda değişiklik,
  • Çalışma saatlerinde değişim
  • Vücut ısısındaki değişimler (ender olarak),
  • Epilepsi (ender olarak)
  • Beyinde oluşan tümörler ya da felç (nadiren)
  • Karaciğer yetmezliği (nadiren).

Aşırı Esnemenin Olası Komplikasyonları

Aşırı esneme, ciddi hastalıklara bağlı olarak gelişebilmekte ve ciddi hastalıkların oluşmasına da yol açabilmektedir. Buna göre, aşırı esneme aşağıda verilen sağlık sorunlarına ve sosyal sorunlara yol açabilmektedir;

  • İş ya da okulda artan devamsızlık,
  • Günlük iş ve sorumlulukları gerçekleştirmede zorluk çekme,
  • Normal aktivitelerde yetersizlik,
  • Hayat kalitesinde azalma,
  • Şikayetlerin çoğalması,
  • İçine kapanıklık ya da depresyon.

Tanı ve Testler

Doktor, aşırı esnemenin esas nedenini tespit etmeye çalışırken ilk olarak, hastanın uyku alışkanlığını öğrenmek isteyecektir. Daha sonra doktor, hastanın şikayetleri ve kendi tespitleri doğrusunda, birtakım testleri yaptırmak da isteyebilir. Bu testler;

  • Elektroensefalografi testi; bu testte bir monitör kullanılmaktadır ve bu monitör yardımı ile beyin fonksiyonları izlenmektedir. Bu yöntem aynı zamanda, beyin tümörleri, uyku bozuklukları ve beyinle ilgili diğer hastalıkların teşhisi için de kullanılmaktadır.
  • MRI ya da EMAR, bedensel yapılarının görselleştirilmesi ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. EMAR genellikle, felç, tümörler ile anevrizmalar gibi omurilik ve beyin sorunlarının teşhisinde kullanılmaktadır. Fakat EMAR aynı zamanda, kalp fonksiyonlarının tespitinde de kullanılmaktadır.

Böylece, esnemenin altında herhangi bir kalp ya da beyin probleminin olup olmadığı tespit edilmiş olunur.

Tedavi ve İlaçlar

Eğer, SSRIs gibi ilaçlar, aşırı şekilde esnemeye yol açıyorsa, doktor bu ilaçların dozunu azaltarak tedaviye yardımcı olabilir. Yapılan çalışmalara göre, bu gibi ilaçların dozajı düşürüldüğünde, esneme de büyük oranda azalmaktadır.

Diğer yandan, eğer aşırı esnemenin altında yatan sebep uyku bozuklukları ise, doktor bu durumda, uyku sağlayıcı ilaçlar ya da daha dinlendirici bir uyku almak için teknikler önerebilir. Örneğin; hastada uyku apnesi var ise, doktor sürekli pozitif havayolu basıncı (CPAP) sağlayan makine kullanımını uygun görebilmektedir. Bu sayede hasta uyurken solunum yollarının açık kalması sağlanmaktadır.

Bunların dışında eğer hastanın aşırı esneme halinin altında, epilepsi, kalp sorunları, felç, inme, tümörler ya da karaciğer yetmezliği gibi sağlık sorunları yatıyorsa, böyle bir durumda, esnemeye sebep olan bu sağlık sorunları baz alınarak tedavi başlatılmalıdır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ