KANSIZLIK NEDEN OLUR?

KANSIZLIK NEDEN OLUR?

Kansızlık günümüzde 7’den 70’e herkesi etkileyen bir sağlık sorunudur. Halk dilinde kansızlık olarak bilinen bu hastalığın tıp dilinde kullanımı ‘anemi’dir. Toplam kırmızı kan hücrelerinin azalması sonucunda meydana gelmektedir.

Oldukça yaygın olan bu sağlık sorunu, her 2 kişiden birinde görülmektedir. Peki kansızlık belirtileri, nedenleri ve risk faktörleri nelerdir? Yazımızın devamında sizlere verecek olduğumuz bu bilgiler yardımı ile sizler de kansızlıktan korunma yollarını ve kansızlıkla nasıl mücadele edeceğinizi öğrenebilirsiniz.

Kansızlık durumu oluşması ile birlikte sizlerde kendinizi yorgun ve güçsüz hissedebilirsiniz. Kansızlık oluşmasında birçok neden bulunmaktadır. Ancak bunlardan en önemlisinin kan kaybı olduğunu söyleyebiliriz. Kansızlık geçici veya uzun süreli olabilir ve hafiften şiddetliye kadar uzanabilir.

Kansızlığı önlemek ise, yapacak olduğunuz tedaviler ve yaşamınızda yapacak olduğunuz değişiklikler ile mümkün olmaktadır.

Bunların yanı sıra, kansızlık ciddi hastalıkların bir belirtisi olarak da kabul edilmektedir. Bu kapsamda olası belirtiler ve nedenleri yazımızın devamında bulabilirsiniz.

Kansızlık Belirtileri Nelerdir?

Kansızlık belirtileri, kansızlığın nedenlerine göre farlılık göstermekte olsa da genel olarak belirtileri şöyle sıralanmaktadır;

  • Yorgunluk
  • Zayıflık
  • Soluk cilt
  • Hızlı veya düzensiz kalp atışı
  • Nefes darlığı
  • Göğüs ağrısı
  • Baş dönmesi
  • Bilişsel sorunlar
  • Soğuk el ve ayaklar
  • Baş ağrısı

Kansızlığın ileri seviyelerinde bu sizlere vermiş olduğumuz belirtilerde artış görülecektir.

Doktora Ne Zaman Görünmeniz Gerekmektedir?

Eğer açıklanamayan bir sebepten dolayı kendinizi yorgun hissediyorsanız, doktorunuza başvurmanız gerekmektedir. Demir eksikliği anemisi ya da B-12 vitamini eksikliği gibi nedenlerle oluşan kansızlık oldukça yaygındır ve doktorunuz ek ilaçlar ile sizlerin iyileşmesine yardımcı olabilmektedir.

Ancak yorgunluk oluşmasında birçok neden bulunmaktadır. Bu yüzden yorgunluğunuzu her zaman kansızlık sorunu ile bağdaştırmayınız. Bunun için doktor muayenesi ve tedavileri önemli rol oynamaktadır.

Kansızlık Neden Olur?

Kansızlık oluşmasında önemli olan 3 etken bulunmaktadır. Yazımızda ise, bu nedenleri sizlere 3 başlık altında aktaracağız.

  • Vücudunuzun yeterince kırmızı kan hücreleri üretmemesi
  • Kanama yoluyla vücudunuzda kırmızı kan hücrelerinin azalması
  • Vücudunuzun kan hücrelerini yok etmesi

1.Kırmızı Kan Hücreleri

kansizlik(1)

Kırmızı kan hücreleri, vücudumuzda oksijen taşıma görevini üstlenmektedir. Ayrıca enfeksiyonlar ve trombositler ile mücadelede sizlere yardımcı olmaktadır.

Kırmızı kan hücreleri hemoglobin içerir. Bu hücrelere kırmızı rengini verir ve aynı zamanda demir açısından zengin proteinlere sahiptir. Hemoglobin vücudun her bölgesinde, oksijeni ve karbondioksiti akciğerlerden taşıyamaya yardımcı olmaktadır.

Hemoglobin ve kırmızı kan hücreleri üretmek için, vücudunuzun yediğiniz gıdalardan demir, vitamin B-12, folat ve diğer besinlerin yararlarını alması gerekmektedir.

2.Demir Eksikliği

Demir eksikliği anemisi vücudunuzdaki demir eksikliğinden kaynaklanır. Sizin kemik iliğinizin hemoglobin üretmesi için demire ihtiyacı vardır. Yeterli demir olmadan, vücudunuz kırmızı kan hücreleri için yeterli hemoglobin üretemez.

Kansızlık genellikle; sindirim sistemindeki sorunlardan, ağır adet kanamalarından, ülser, kanser gibi kan kaybı yaşamakta olduğunuz sağlık sorunlardan dolayı oluşmaktadır. Bunun için aspirin veya nonsteroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAID) olarak bilinen ilaçları kullanabilirsiniz.

3.Vitamin Eksikliği

c-vitamini-eksikligi

Demire ek olarak, vücudunuzun folat ve B-12 vitamini gibi sağlıklı kırmızı kan hücrelerini yeterli sayıda üretmesi gerekmektedir. Bu ve diğer önemli besinlerden yoksun bir diyet, kırmızı kan hücresi üretiminin azalmasına neden olabilir.

Ayrıca, bazı insanlar yeteri kadar B-12 yiyebilir, ancak vücutlarında yine de vitamin bulunması mümkün olmayabilir. Bu aynı zamanda pernisiyöz anemi olarak da bilinen vitamin eksikliği anemisine yol açabilir.

4.Kronik Hastalıklar

onkokardiyoloji_kalp_uzerindeki_etkisi

Belirli kronik hastalıklar, örneğin; kanser, HIV/AIDS, romatoid artrit, Crohn hastalığı ve diğer kronik iltihabik hastalıklar kronik anemi ile sonuçlanan, kırmızı kan hücrelerinin üretimini engelleyen sorunlara neden olabilmektedir. Böbrek yetmezliği de kansızlığa neden olabilir.

5.Aplastik

hamilelikte-anemi

Nadir olarak görülse de yaşamı tehdit eden bu kansızlık sorunu, kırmızı kan hücrelerinin üretilmesi için kemik iliğinin yeteneğinde bir azalma ile ortaya çıkar. Aplastik kansızlık, enfeksiyonları ve otoimmün hastalıklarını içerir.

6.Kemik İliği Hastalığı

kemik-iligi-kanseri-nedir

Lösemi, miyelodisplazi veya miyelofibrozisin gibi hastalıklar, kemik iliğinde kan üretimini etkileyerek kansızlığına neden olabilir.

Kan veya kemik iliği; örneğin multipl miyelom, miyeloproliferatif bozukluklar ve lenfoma gibi kansızlığa neden olan sağlık sorunlarına neden olabilmektedir.

7.Hemolitik

kan3_3110

Bu grup kırmızı kan hücreleri, kemik iliğinin daha hızlı tahrip olduğunda gelişir. Bazı kan hastalıkları artan kırmızı kan hücrelerinin yıkımına neden olabilir. Bir hemolitik kansızlık ailenizden sizlere miras kalabilir veya hayatınızın daha sonraki aşamalarında gelişebilir.

8.Orak Hücreli 

orakhucre

Kırmızı kan hücrelerini zorlayan hemoglobinin kusurlu formundan kaynaklanır. Bu düzensiz şekilli kırmızı kan hücreleri, kronik olarak erken ölür.

9.Diğer Nedenler

Talasemi ve kusurlu hemoglobinden kaynaklanan kansızlıklar oluşmaktadır.

Kansızlık Risk Faktörleri Nelerdir?

  • Bazı vitaminlerin eksik olduğu bir diyet programı: Demir, vitamin B-12 ve folatı düşük bir diyet seçimi, kansızlık riskini artırır.
  • Bağırsak hastalıkları: Küçük bağırsaktaki besinlerin emilimini etkileyen bir bağırsak bozukluğu olması – örneğin Crohn hastalığı ve çölyak hastalığı gibi – kansızlık riskini oluşturur. Besin eksiklikleri kansızlığa yol açabilir ve küçük bağırsağın bölümlerine cerrahi bir müdahale gerektirebilir.
  • Adet: Postmenopozal kadınlardan daha genel olarak, menopoz yaşamamış kadınlar, demir eksikliği kansızlık riski daha yüksektir. Çünkü adet kırmızı kan hücrelerinin kaybına neden olur.
  • Gebelik: Eğer hamile iseniz, bebeğiniz için demir ve hemoglobin kaynağı olacaksınızdır. Ayrıca artan kan hacmi de kansızlığa neden olmaktadır.
  • Kronik durumlar: Örneğin, kanser, böbrek veya karaciğer yetmezliği ya da başka bir kronik durum varsa, kronik hastalıktan oluşan kansızlık sorunu risk altında olabilir. Bu koşullar, kırmızı kan hücrelerinin azlığı yol açabilir. Bir ülser ya da vücudunuzun içinde başka bir kaynaktan nedenden kaynaklanan kronik kan kaybı, demir eksikliğine neden olabilir.
  • Aile geçmişi: Aileniz kalıtsal kansızlık öyküsü varsa, orak hücre anemisi olarak risk altında olabilirsiniz.
  • Diğer faktörler: Bazı enfeksiyonlar, kan hastalıkları ve otoimmün hastalıklar, alkolizm, zehirli kimyasallara maruz kalma kırmızı kan hücrelerinin üretimini etkileyebilir ve kansızlığa yol açabilir.

Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavi edilmeyen kansızlık, pek çok komplikasyonlara neden olabilir:

  • Şiddetli yorgunluk: Kansızlık şiddetli olduğunda, sizlerin günlük hayattaki işlemlerinizi yapabilmeniz de sorunlar oluşmaktadır.
  • Kalp sorunları: Kansızlık hızlı veya düzensiz kalp atışı kansızlığa yol açabilir. Kalbiniz, kandaki oksijen eksikliği telafi etmek için daha fazla kan pompalamak zorundadır. Bu durum, konjestif kalp yetmezliğine neden olabilir.
  • Ölüm: Orak hücre kansızlığı gibi bazı kalıtsal anemiler, ciddi ve hayatı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilir. Çok kan kaybetmek hızla akut, şiddetli anemi ile sonuçlanır ve ölümcül olabilir.

Kansızlık Testleri ve Tanısı

Kansızlık teşhisi için doktorunuz tavsiye edebilir:

  • Fiziksel muayene: Fizik muayene sırasında doktorunuz kalp ve nefesinizi dinleyecektir. Doktorunuz ayrıca karaciğer ve dalak büyüklüğü hissetmek için karnınıza ellerini yerleştirebilir.
  • Tam kan sayımı (CBC): Bir CBC, kanınızdaki numunesiyle kan hücrelerinin sayısını saymak için kullanılır. Kansızlık için, doktorunuz kan (hematokrit) bulunan kırmızı kan hücreleri ve kandaki hemoglobin düzeylerine bakacaktır. Normal erişkin hematokrit değerleri, değişikliklere uğramış olmasına rağmen, genellikle kadınlar için 47, erkekler için 35 ve yüzde 40 ile yüzde 52 oranında bulunmaktadır. Normal yetişkin hemoglobin değerleri erkekler için desilitre başına genellikle 14 ile 18 gram ve kadınlar için desilitre başına 12 ile 16 gram düzeyinde bulunmaktadır.
  • Test, kırmızı kan hücrelerinin boyutunu ve şeklini belirler: Kırmızı kan hücrelerinin bazıları da olağandışı boyut, şekil ve renk için incelenebilir. Örneğin, demir eksikliği anemisi, kırmızı kan hücreleri normalden küçük ve renginin solgun bulunmasına yol açmaktadır. Vitamin eksikliği kansızlığında ise, kırmızı kan hücreleri büyümüş ve sayısı azdır.

Ek testler

Kansızlık tanısında, doktorunuz altta yatan nedenini belirlemek için ek testler isteyebilir. Örneğin, demir eksikliği anemisi, kronik ülserlerin kanama, kolon iyi huylu polipler, kolon kanseri, tümörler ya da böbrek sorunları kansızlığa neden olduğu için bu sağlık sorunlarının testleri yapılabilir. Bazen, kansızlığı teşhis etmek için kemik iliği örneğini incelemek gerekebilir.

Kansızlık Tedavileri ve İlaçları Nelerdir?

Kansızlık tedavisi, altında yatan nedene bağlı olarak tedavi edilmektedir.

  • Demir eksikliği: Diyet ve demir takviyeleri değişiklikleri ile tedavi edilir. Adet dönemi dışında kan kaybına neden olan ve nedeni bulunamayan durumlarda ameliyat gerekebilir.
  • Vitamin eksikliği: Folik asit ve C vitamini eksikliği, diyet takviyeleri ile tedavi edilebilir.
  • Kronik hastalık: Bu tür için özel bir tedavi yoktur. Doktorlar altta yatan hastalığın tedavisinde odaklanmaktadırlar. Semptomlar şiddetli hale gelirse, kan nakli veya sentetik eritropoietin enjeksiyonları uygulanabilir. Normalde böbrekler tarafından üretilen bir hormon, kırmızı kan hücrelerinin üretimini teşvik ve yardımcı olarak, yorgunlukları azaltabilir.
  • Aplastik: Bu tedavi, kırmızı kan hücrelerinin seviyesini artırmak için kan transfüzyonu içermektedir. Kemik iliği hastalığı için ve sağlıklı kan hücreleri kapsamında kemik iliği nakli yapılabilir.
  • Anemiler kemik iliği hastalığı ile ilişkili: Bu çeşitli hastalıkların tedavisi basit bir ilaç, kemoterapi ve kemik iliği transplantasyonu içerebilir.
  • Hemolitik: Hemolitik anemi yönetme ilgili enfeksiyonların tedavisinde bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alarak tedavi olabilirsiniz. Kansızlığın şiddetine bağlı olarak, kan transfüzyonu veya plazmaferez gerekebilir. Plazmaferez kan filtreleme prosedürün bir türüdür. Bazı durumlarda, dalak çıkarılması yararlı olabilir.
  • Orak hücreli: Bu tedavi, ağrıyı azaltmak ve komplikasyonları önlemek kapsamında oksijen verilmesini, ağrı giderici ilaçlarla takviye yapılması, oral ve intravenöz sıvıları içerebilir. Doktorlar da kan transfüzyonu, folik asit takviyesi ve antibiyotik önerebilir. Bir kemik iliği nakli, bazı durumlarda etkili bir tedavi olabilir.
  • Talasemi: Kan transfüzyonu, folik asit takviyesi, dalağın çıkarılması (splenektomi), kemik iliği nakliyle veya başka bir ilaç ile tedavi edilebilir.

Kansızlıktan Korunma Yöntemleri Nelerdir?

  • Vitamin açısından zengin bir diyet seçin

Kansızlığın birçok türü engellenememektedir. Ancak, vitamin ve besin içeren bir diyet seçerek demir eksikliği ve vitamin eksikliği kansızlığını engelleyebilirsiniz.

  1. Demir: Demir yönünden zengin besinler sığır eti ve diğer etler, fasulye, mercimek, demir güçlendirilmiş tahıllar, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kuru meyvelerdir.
  2. Folat: Bu besin ve sentetik formu folik asit turunçgiller ve suları, muz, koyu yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve güçlendirilmiş ekmek, tahıl ve makarnada bulunabilir.
  3. B-12 Vitamini: Bu vitamin et ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunur. Aynı zamanda, tahıllarda ve soya ürünlerinde de bulunur.
  4. C vitamini: Turunçgiller, kavun, çilek ve C vitamini içeren demir emilimini artırmaya yardımcı gıdalar.

Eğer, orak hücreli anemi veya talasemi gibi kalıtsal kansızlık sorununuz var ise, doktorunuza ve muhtemel riski hakkında bir genetik danışmana görünmeniz gerekmektedir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ