PARANOYANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

PARANOYANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Paranoya, ağır ve şiddetli şekilde, korku ile endişeli düşünceler barındırma temeline dayanan zihinsel ve ruhsal bir sorundur. Paranoyada kişi, sürekli olarak mantıksız ve gerçek dışı yanılgılara kapılmaktadır. Buna göre, paranoya sahibi kişi, diğer insanların kendileri hakkında kötülük düşündüklerine ve kendilerine komplo kurduklarına inanmaktadırlar. Paranoyanın fobilerden farkı ise, fobilerin mantıksız korkular olması ve genellikle bu korkuda bir suçlama durumunun olmamasıdır. Paranoyada ise fobinin tersine, bir suçlama ve itham etme durumu vardır. Paranoyaya sık sık, iftira, güvensizlik ve kuşku hali eşlik etmektedir. Bir olayın sürekli olarak kasıtlı yapıldığına inanan paranoya sahibi kişiler, herkesin kendilerine karşı olduğuna inanırlar.

Paranoyak düşüncenin üç temel özelliği bulunmaktadır. Bunlar; kötü bir şeyler olacağından korkmak, kötülüklerde başkalarının sorumlu olduğunu düşünmek, asılsız ve abartılı olaylara inanmak.

Anksiyete ile yakından ilişkisi olan paranoyak düşüncelerin bazı seviyeleri bulunmaktadır. Bu düşüncelerden bazıları sosyal hayatı olumsuz etkilerken bazıları ise çok fazla olumsuz etki yaşatmamaktadır. Paranoyak düşüncelerin düzeyleri şu şekildedir;

Ciddi kişisel tehdit hissi: Bu paranoya seviyesindeki kişiler, başkaları tarafından zihinlerinin okunduğuna inanmakla birlikte, birileri tarafından düşüncelerinin kontrol edildiğine inanırlar.

Orta kişisel tehdit hissi: Paranoyanın bu aşamasındaki kişiler, birilerinin telefonlarını dinlediğini ya da mail ve mesajlarını takip ettiğini düşünmektedirler. Bu kişiler, kendi bilgilerinin başkaları tarafından tehdit unsuru olarak kullanılacağını da düşünürler.

Hafif kişisel tehdit hissi: Bu paranoya seviyesindeki kişiler, önlerinde yürüyen insanların kasıtlı olarak ayaklarını sürttüklerini ve kendilerini tedirgin etmek amacı ile bunu yaptıklarını düşünürler.

Şüpheli düşünceler: Arkadaşlarının ya da tanıdıkları insanların, arkalarından konuştuğuna ve dedikodularını yaptığına inanan kişiler, bu paranoya seviyesindeki kişilerdir.

Savunmasızlık gibi genel duygular: Paranoyanın bu tipinde genellikle, kişiler insanlara güvenmezler ve korkarlar.

Paranoya Türleri

Nedeni tam olarak anlaşılamayan paranoyanın oluşum mekanizması ve çeşitleri şu şekildedir;

Paranoid kişilik bozukluğu: Paranoyanın en hafif türü olan paranoid kişisel bozukluk, aslında günümüzün tekin olmayan dünyasında, hemen her insanda gözlenebilmektedir. Bu kişiler, zihinlerinde gerçek dışı paranoyalar kurarlar. Bu kişiler, kendilerini güvende hissetmemekle birlikte, diğer herkesi şüpheli olarak görürler. Garip etkileri olmasına rağmen, paranoid kişilik bozukluğu olan kişiler, günlük hayatlarına sıkıntısız devam edebilmektedirler. Paranoid kişilik bozukluğu genellikle, erken yetişkinlik döneminde ortaya çıkmaktadır.

Sanrısal (paranoid) bozukluk: Herhangi bir mental hastalık olmaksızın, tek bir sanrının baskın olarak yaşandığı bir sorundur. Bu paranoyaya sahip olan kişiler, örneğin kanser olduklarına inanırlar ve sürekli olarak doktora giderek, test yaptırırlar. Üstelik, doktor ve testlere güvenmeyip, başka başka doktorlara giderek tekrardan test yaptırırlar.

Paranoid şizofreni: İşitsel halüsinasyonlar ile birlikte sanrısal duygulara dayanan paranoid şizofreni, öfke, endişe ve tartışma halinde kendini göstermektedir. Paranoid şizofrenisi olan kişiler, insanlara sokulmazlar ve şiddet konusunda yanlış görüşlere sahip olurlar. Bu kişiler, kendi düşüncelerinin radyo üzerinden yayınlandığı gibi garip sanrılara kapılırlar ve dünyayı oldukça karışık bulurlar. Paranoyanın bu türü, eğer tedavi edilmez ise, paranoyanın en şiddetli ve tehlikeli türüdür.

Paranoyanın Nedenleri

Paranoyanın oluşum nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, bilim insanları birtakım teorilerde bulunmuşlardır. Bu teorilerden bazıları şu şekildedir;

Genetik unsurlar: Yapılan araştırmalar yetersiz olmakla birlikte kesin bir sonuca da bağlanamamıştır. Bazı çalışmalara göre, genetik faktörler, paranoyanın oluşumunu açıklamak için yeterli değildir.

Beyin kimyasalları: Beyin kimyasalları yani nörotransmitterler, duygu ve düşüncelerin temelini oluşturan beyin sıvılarıdır. Kokain, marijuna ve amfetaminler gibi bazı uyuşturucu maddeler, beyin kimyasallarını değiştirmektedirler. Bunun sonucu olarak beyin, paranoyak düşünceler, duygular ve davranışlar geliştirebilmektedir. Bazı araştırmacılara göre paranoya, beynin biyokimyasal yapısının bozulması sonucu ortaya çıkan bir mental sorundur. Fakat bu muhtemel sorun tam olarak kesinleşmemiştir.

Travmatik olaylar: Örneğin; çocukluğunda herhangi bir istismara uğrayan kişi, hayata ve insanlara karşı şüpheli yaklaşabilmektedir.

Stres: Bazı çalışmalar, stresin paranoyayı tetiklediğini saptamıştır. Buna göre, sürekli stres altında bulunan kişilerin ya da şiddetli bir stres tecrübesi olan kişilerin, paranoya sahibi olmaları ihtimali daha yüksektir. Fakat, stresin paranoya oluşumuna etkileri hala tam olarak bilinmemektedir.

Fiziksel faktörler: Beyindeki kan dolaşımının bozulması ve yüksek tansiyon ile damar sertleşmesi gibi sağlık sorunlarının paranoyayı tetiklediği düşünülmektedir. Ayrıca, alzheimer, bunama, felç gibi fiziksel hastalıkların yanında, işitme duyusunda yaşanan kayıplar da, paranoya oluşmasına sebep olabilmektedir.

Birden çok faktörün bileşimi: Buna göre hem genetik faktörler, hem çevresel unsular hem de yaşam tarzı hepsi birden paranoyanın oluşmasını tetikleyebilmektedir.

Paranoya Tanısı

Paranoyayı oluşturan sebeplerin durumunu tespit etmek zor olabilmektedir. Çünkü, güvensizlik duygusunun abartılı şekilde olması, bunama gibi başka herhangi bir mental bozukluk belirtisi olabilmektedir. Ayrıca, tıbbi etkilerin zararlı olabileceği düşüncesi ile kişiler, doktorlarına sorunlarını aktarmada açık olamayabilmektedirler. Fakat yine de, bazı yöntemler yardımı ile paranoya tanısı konulabilmektedir. Bu yöntemler; kişinin ilaç geçmişi, fiziksel sağlık muayenesi, semptomların değerlendirilmesi ve birtakım psikolojik testler gibi yöntemlerdir.

Tedavisi

Paranoya tedavi edilebilir bir mental hastalıktır. Tedavisi, semptomların özellik ve şiddetine bağlı olarak değişik yöntemler ile yapılabilmektedir. Paranoya tedavisi, ilaçlarla, terapilerle, başa çıkma yöntemleriyle ve hastane ya da kliniklerde belli bir süre kalınarak yapılabilmektedir.

İlaç tedavisi: Anti-anksiyete ilaçlar ya da anti-psikotik ilaçlar paranoya semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilmektedir.

Terapi: Psikolog ya da psikiyatrist yardımı ile düzenlenen terapilerde, hastanın açık, dürüst ve net şekilde, sorunlarını ve yaşadıkları süreçleri anlatmaları, paranoya tedavisine yardımcı olabilmektedir.

Başa çıkma becerisi: Terapilerde kişiye farklı açıdan düşünebilme yeteneğinin kazandırılması ve sorunlarla başa çıkabilme becerisinin geliştirilmesi, paranoyanın tedavisine yardımcı olacaktır. Burada, bireyin kişisel özellikleri de önem kazanmaktadır.

Hastane ya da klinikte yatılı tedavi: Ciddi seviyelere ulaşan paranoya durumu, hastane ya da kliniklerde kalınarak tedavi edilebilir.

Paranoyanın Belirtileri

Paranoyanın en yaygın olarak görülen belirtisi, önyargılı ve şüpheli davranışlar sergilemektir. Endişe, korku, depresif ruh hali, güçsüzlük hissi, kendini etraftan soyutlama, faaliyetlerden uzaklaşma gibi belirtiler, paranoyanın semptomlarındandır. Kavgacı tutumlar, etrafa kötülük yapma eğilimi ve bazı cinsel sorunlar da bazı bilim insanları tarafından paranoyanın belirtilerinden sayılmıştır.

Alınganlık, başkalarını güvenilir bulmama, eleştirilere kapalı olmak, insanların düşüncelerinden tehlikeli ve zararlı anlamlar çıkarmak, sürekli savunmada olmak, muhalif, agresif ve tartışmacı olmak, ödün vermemek, affetmeyi ve unutmayı imkansız olarak görmek, insanların söylediklerini üzerine alınmak, insanları entrikacı ve yalancı bulmak, kimseye sırlarını söylememek ya da kimseye güvenmemek, ikili ilişkileri zor bulmak, komplo teorilerine inanmak ve dünyayı güvenilir bulmamak, paranoya belirtilerinden olabilmektedir.

1.Önyargı ve Şüphecilik

Colleagues holding question mark signs in front of their faces

Paranoyanın en belirgin semptomu, insanlara ve olaylara karşı önyargılı olmak şeklindeki davranışlardır. Sürekli olarak çevredeki her şeyden ve herkesten şüphe duymak, herkesin kötülük yapabileceğine inanmak ve insanları tanımadan önyargılı düşünceler ile dolu olmak, paranoya belirtilerinden bazılarıdır.

2.Güven Problemi Yaşamak

shutterstock_22791673-1wqz4dx

Paranoyanın en önemli belirtilerinden biri de, insanlara güvenmemektir. İnsanların kötü olduklarına inanmak, insanların kendilerine bir kötülük yapabileceklerini düşünmek ve zihinde sürekli olarak komplo teorileri kurmak, paranoyanın önemli belirtilerindendir.

3.Alınganlık ve Küskünlük

original

Sürekli olarak alınganlık göstermek, her olayda ya da kendine söylenen sözde küskünlük göstermek, paranoya belirtilerinden olabilmektedir. Herhangi bir sohbet ortamında, söylenilen şeyleri üzerine alınmak, karşısındaki insanların mimik ve hareketlerinden olumsuz anlamlar çıkarmak, olur olmadık her şeye küsmek ve sorun çıkartmak, paranoya belirtilerinden olabilmektedir.

4.Savunma Mekanizması

Denial-1-680x280

Paranoyak eğilimleri olan kişiler, devamlı olarak, başkalarının yanlış ve tehlikeli olduğunu düşündükleri için, kendilerine yapılan her sözlü ya da fiili harekete karşı tetikte beklerler. Haklı ya da haksız olduklarını dikkate almadan, savunma halini devam ettirmek, paranoya belirtilerinden olabilmektedir.

5.Çevreden Soyutlanma

Social isolation concept - sad lonely unhappy woman

Paranoyak eğilimleri olan kişiler, insanlara karlı güven problemi yaşadıkları için, genellikle kendilerini etraflarından soyutlamaktadırlar ve kendi içlerine kapanmaktadırlar. Bundan dolayı, bu kişiler, sosyallikten uzaklaşıp, yalnız kalmayı tercih ederek giderek etraflarından kopabilmektedirler.

6.Agresif ve Kavgacı Tutumlar

Woman shouting at her man

Öfkeli davranışlar sergilemek, etrafına agresif davranışlarda bulunmak paranoya belirtileri olabilmekle birlikte, devamlı olarak sorun çıkartıp, etrafındaki insanlarla kavga etmek, onların bazı hareket ve sözlerini üstüne alınıp kavga etmek, paranoyanın belirtilerinden olabilmektedir.

7.Depresif Ruh Hali

depressed-woman-400x400

Gerginlik, sıkıntı ve endişe birçok mental rahatsızlıkta olduğu gibi, paranoyada da görülmektedir. Kendini mutsuz ve huzursuz hissetme ya da güvende olmama duygusunu yoğun olarak hissetmek, paranoya belirtilerinden sayılabilmektedir.

8.Affedememe ve Unutamama

Rejection

Paranoya eğilimleri olan kişiler, kendilerine yapılan yanlışları ve hataları, kolay kolay unutamazlar ve affedemezler. Çünkü sürekli olarak şüphe ve kuşku halinde yaşamaktadırlar.

9.Komplo Teorileri Kurmak

Paranoia-600x379

Paranoyanın en yaygın ve belirgin semptomlarından biri de, zihinde felaket ve komplo düşüncelerinin yoğun şekilde var olmasıdır. Buna göre, paranoya meyili olan kişiler, her şeyden korkarak, hayallerinde ve zihinlerinde felaket senaryoları oluştururlar.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ