ŞEKER HASTALIĞI NEDEN OLUR?

ŞEKER HASTALIĞI NEDEN OLUR?

Şeker hastalığı ya da diyabet, vücudun kan şekerini (glikoz) nasıl kullandığını ifade eden bir hastalık grubudur. Glikoz, sağlık için hayati önem taşıyan bir moleküldür. Çünkü glikoz, kas ve dokuları oluşturan hücreler için önemli bir enerji kaynağıdır. Aynı zamanda glikoz, beyinin ana yakıt kaynağıdır.

Eğer, türü ne olursa olsun ve oluşum nedenleri ne kadar farklı olursa olsun, şeker hastasıysanız, kanınızda çok fazla miktarda glikoz var demektir. Kanda çok fazla glikoz olması ise, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir.

Kronik diyabet tip 1 ve tip 2 şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Potansiyel şeker hastalığı ve gizli şeker hastalığı ile gestasyonel diyabet, hamilelik sırasında gelişebilir fakat bebek dünyaya geldiğinde ortaya çıkabilmektedir.

İnsülin Nasıl Çalışır?

Şeker hastalığını anlamak için, ilk önce glikozun vücuttaki normal işlevini anlamak gerekmektedir.

  • İnsülin, midenin alt arka kısmında yer alan pankreastaki bezden salgılanan bir hormondur.
  • Pankreas, kan içine insülin salgılamakla görevlidir.
  • İnsülin, hücrelere şeker girmesini sağlamaktadır.
  • İnsülin, kandaki şeker miktarını azaltmaya yaramaktadır.
  • Kandaki şeker düzeyi azaldığı zaman pankreas, insülin üretimi yapmaya başlamaktadır.

Glikozun Rolü

  • Glikoz, doku ve kasları meydana getiren hücreler için bir enerji kaynağıdır.
  • Glikoz iki ana kaynaktan gelmektedir; yiyecekler ve karaciğer.
  • Şeker, kan içinde emilmektedir ve insülin yardımıyla hücrelere giriş yapmaktadır.
  • Karaciğer depolama yapar ve glikoz üretir.
  • Bir süre boyunca yemek yenilmediğinde glikoz seviyesi düşmektedir ve karaciğer depoladığı glikozlarda bulunan glikojenleri parçalamaya başlamaktadır. Böylece glikoz seviyesi normal değerinde tutulmaktadır.

Şeker Hastalığı Neden Olur?

Temelde üç çeşit şeker hastalığı türü vardır; tip 1, tip 2 ve gestasyonel diyabet. Her üç diyabet türü de, vücudun insülin sağlayamaması ya da kullanamaması temeline dayanmaktadır. Buna göre, diyabet türlerine göre oluşum nedenleri aşağıdaki gibidir;

1.Tip 1 Diyabet Oluşum Nedenleri

getty_rf_photo_of_pancreas_model

Diyabetin bu türü, genellikle çocukluk zamanında başlamaktadır. Pankreasın insülin yapmayı durdurması ile oluşan tip bir diyabet, tüm yaşam boyu sürmektedir. Tip 1 diyabete neden olan başlıca faktörler şunlardır;

Aile geçmişi: Eğer yakınlarınızda, annede, babada ve kardeşlerde diyabet hastalığı varsa, bir sağlık kontrolünden geçmeniz gerekmektedir. Sadece basit bir kan tahlili ile bu hastalık teşhis edilebilmektedir.

Pankreas hastalıkları: Bu gibi hastalıklar, insülin yapılanmasını yavaşlatmaktadır.

Enfeksiyon ve hastalıklar: Bazı enfeksiyon ve hastalıklar, çoğunluğu nadir olarak, pankreasın zarar görmesine neden olabilmektedir.

2.Tip 2 Diyabet Oluşum Nedenleri

art

Bu tür diyabette vücut, insülini kullanamamaktadır. Bu duruma, insülin direnci adı verilmektedir. Tip 2 diyabet genellikle yetişkinleri etkilemektedir fakat yaşamın herhangi bir döneminde de ortaya çıkabilmektedir. Tip 2 diyabet en yaygın diyabet türüdür. Buna göre, tip 2 diyabete neden olan başlıca faktörler şu şekildedir;

Obezite ya da aşırı kilo: Araştırmalar, obezite veya aşırı kilonun tip 2 diyabet oluşumunda başrol oynadığını göstermektedir.

Bozulmuş glikoz toleransı: Gizli şeker hastalığı bu durumun daha hafif bir formudur. Bu sorun, ileride tip 2 diyabet oluşması riskini artırmaktadır. Basit bir kan tahlili yardımı ile bozulmuş glikoz toleransını anlamak mümkündür.

İnsülin direnci: Hücrelerin insüline karşı direnç göstermesi ile başlayan tip 2 diyabette; pankreas, vücudun insülin ihtiyacını karşılayabilmek için ekstradan çalışmak durumunda kalmaktadır.

Etnik köken: Diyabet türleri genellikle, İspanyol/Latin Amerikan, Afrikan-Amerikan, Amerika yerlileri, Asya-Amerikan, Pasifik Adaları ve Alaska yerlilerinde gözlenmektedir.

Yüksek tansiyon: Bunun anlamı, büyük tansiyonun 140 ve küçük tansiyonun 90 değerinde olmasıdır.

Bunların dışında;

  • İyi kolesterol değerlerinin düşük olması (HDL) – trigliserid seviyesinin yüksek olması,
  • Sedentar yaşam tarzı (hareketsizlik),
  • Genetik faktörler,
  • Polikistik yumurtalık sendromu,
  • 45 yaşından fazla olmak,
  • Aşırı kilo ya da obezite

Tip 2 diyabet oluşmasına zemin hazırlayabilmektedir.

3.Gestasyonel Diyabet Oluşum Nedenleri

54f3ac372128c619_surrogate.jpg.xxxlarge_2x

Hamilelik döneminde oluşan bu diyabet türünün oluşum nedeni, plesantanın ürettiği hormonlar ya da çok az miktarda üretilen insülindir. Annenin yüksek kan şekeri değerleri taşıması, bebeğin de yüksek kan şekeri değerine sahip olmasına neden olmaktadır. Bu durum, tedavi edilmediğinde büyüme ve gelişme sorunlarına yol açabilmektedir. Gestasyonel diyebete neden olan faktörler şu şekildedir;

  • Obezite ya da aşırı kilo,
  • Glikoz intoleransı,
  • Aile hastalık geçmişi,
  • Yaş – ileriki yaşlarda gebe kalmak.

Şeker Hastalığı Belirtileri

Şeker hastalığının belirtileri, kan şekerinin ne miktarda yükseldiğine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Bazı insanlar, özellikle de gizli şeker ya da tip 2 diyabet hastaları, başlangıçta herhangi bir belirti göstermeyebilirler. Tip 1 diyabetin belirtileri ise, daha hızlı şekilde ortaya çıkmaktadır ve daha şiddetli olabilmektedir. Buna göre, tip 1 ve tip 2 diyabet belirtileri şu şekildedir;

  • Artan susuzluk hissi,
  • Sık sık tuvalete çıkma ihtiyacı,
  • Aşırı açlık hissi,
  • Nedeni anlaşılmayan kilo kaybı,
  • İdrarda keton varlığı (kasların ve yağların bozulmasıyla oluşan bir yan üründür ve yeterli insülin olmadığında gerçekleşmektedir),
  • Yorgunluk ve bitkinlik,
  • Asabiyet,
  • Görmede bulanıklık,
  • Yavaş iyileşen yaralar,
  • Sık sık enfeksiyon kapma. Örneğin; diş etlerinde, ciltte ya da vajinada gerçekleşen enfeksiyonlar.

Risk Faktörleri

Şeker hastalığında risk faktörleri, diyabet türüne bağlı olarak değişmektedir;

Tip 1 diyabet risk faktörleri: Her ne kadar tip 1 diyabetin nedenleri tam olarak bilinmese de, aşağıdaki faktörler tip 1 diyabet riskini artırmaktadır;

  • Aile hastalık geçmişi,
  • Çevresel faktörler – viral hastalıklar
  • Bağışıklık sistemi hücrelerinde hasar varlığı (otoantikorlar),
  • Beslenme faktörleri – düşük D vitamini gibi,
  • Coğrafi faktörler – Finlandiya ve İsveç gibi bazı ülkelerde tip 1 diyabet riski daha fazladır.

Tip 2 diyabet risk faktörleri: Yapılan araştırmalar, gizli şeker ve tip 2 diyabetin oluşum nedenini bütünüyle açıklayamamaktadır. Fakat bazı faktörler tip 2 diyabet riskini artırmaktadır;

  • Kilo – buna göre, vücutta ne kadar yağ dokusu varsa, hücrelerin insülin direnci göstermesi de bir o kadar fazla olacaktır.
  • Hareketsizlik – fazla kilo alma riski ve dolayısıyla insülin direnci anlamına gelmektedir.
  • Genetik faktörler – aile bireylerinde diyabet görülmesi,
  • Irk – İspanyol, Amerikan yerlileri ve Asya-Amerikan gibi koyu ten ırk,
  • İlerlemiş yaş,
  • Gestasyonel diyabet – 4 kilogramdan fazla doğan bebeklerde risk vardır,
  • Polikistik yumurtalık sendromu,
  • Yüksek tansiyon,
  • Anormal kolesterol ve trigliserid değerleri.

Gestasyonel diyabet risk faktörleri: Bu tür diyabet herhangi bir hamile kadında gelişebilmektedir. Fakat bazı kadınlar diğerlerine göre daha riskli konumdadır. Bu risk faktörleri şöyledir;

  • 25 yaşından büyük kadınlar,
  • Aile ya da bireysel hastalık geçmişi,
  • Aşırı kilo,
  • Etnik köken.

Komplikasyonlar

Uzun vadede, şeker hastalığı komplikasyonları kademeli olarak gerçekleşebilmektedir. Eğer uzun zamandır şeker hastasıysanız, komplikasyon riski de artmış demektir. Hatta bazı komplikasyonlar hayati önem taşıyabilmektedir. Bu kompliksayonlar aşağıdaki gibidir;

  • Kardiovasküler hastalıklar,
  • Sinir hasarı (nöropati),
  • Böbrek hasarı (nefropati),
  • Göz hasarı (retinopati) – görme kayıpları gibi,
  • Ayaklarda şiddetli enfeksiyonların oluşması,
  • Cilt sorunları – bakteriyel ve mantar enfeksiyonları,
  • İşitme bozukluğu,
  • Alzheimer hastalığı.

Gestasyonel diyabet komplikasyonları ise, bebekte meydana gelebilmektedir ve şu şekildedir;

  • Aşırı gelişme – plasentadaki ekstra glikoz, bebeğin pankreasının ekstra insülin üretmesini tetiklemektedir. Bu durum ise bebeğin fazla büyümesine (makrozomi) yol açabilmektedir.
  • Düşük kan şekeri,
  • İlerleyen yaşlarda tip 2 diyabet riski,
  • Ölüm – tedavi edilmeyen gestasyonel diyabet bebeğin doğumdan kısa bir zaman sonra, hayatını kaybetmesine yol açabilmektedir.

Annede meydana gelebilen gestasyonel diyabet komplikasyonları şöyledir;

  • Preeklampsi – yüksek tansiyon ile karakterize olmaktadır ve idrarda aşırı miktarda protein birikmesine yol açmaktadır.
  • Diğer gebeliklerde de aynı şeker hastalığının yaşanması riski.

Tanı ve Testler

Genellikle kan şekeri kontrolü sırasında ve aniden ortaya çıkan belirtiler ile kendini gösteren tip 1 diyabetin tanısı, diğer diyabet türlerine göre daha kolaydır. Fakat diğer diyabet türlerinin tanısı için, aşağıda verilen tarama testleri yapılmalıdır;

Glike hemoglobin (A1C) testi: Bu test sonucunda, A1C seviyesinin yüzde 6,5 ya da daha fazla çıkması, şeker hastalığı göstergesidir. Bu değerin 5,7 altında olması ise normal değerdir.

Rastgele kan şekeri testi: Buna göre 200 desilitre miligram (mg/dL) ve üstü kan şekeri değeri, şeker hastalığı göstergesidir.

Açlık kan şekeri testi: Bu test sonuçlarına göre, 100 mg/dL değerinin altı normaldir. Fakat eğer 126 mg/dL ve daha fazla ise şeker hastalığı işareti olabilmektedir.

Oral glikoz tolerans testi: Şekerli bir sıvı içilerek iki saat boyunca periyodik olarak kan şekeri seviyesi test edilmektedir. Sonuçlar 140 mg/dL değerinde ya da altında çıkarsa normaldir ve iki saat sonra 200 mg/dL değerinden fazla çıkar ise şeker hastalığı göstergesidir.

Gestasyonel diyabet tanı testleri ise şu şekildedir;

  • İlk glikoz bağışıklık testi: Bir glikoz şurubu içilir ve bir saat sonra kan testi ile kan şekeri değeri ölçülür. Eğer bu test sonucu 140 mg/dL değeri ve altındaysa normaldir.
  • Glikoz takip tolerans testi.

Tedavi ve İlaçlar

Şeker hastalığının türüne göre, kan şekeri izlenerek, insülin ve oral ilaçlar kullanılarak tedavi geliştirilmektedir. Sağlıklı beslenmek, sağlıklı kilo değerlerinde kalmak ve düzenli egzersiz yapmak, şeker hastalığını kontrol altına almaya yardımcı olmaktadır.

Şeker hastalığının tüm türleri için uygulanan tedavi şekilleri şöyledir;

  • Sağlıklı beslenmek – sebze ve tam tahıl ağırlıklı beslenmek, hayvansal gıdalar, rafine karbonhidrat ile şekerlerden uzak durmak.
  • Fiziksel aktivite – düzenli olarak yapılmalı.
  • İnsülin tedavisi
  • Oral ya da diğer ilaçlar – reçeteli olarak kullanılan oral ya da enjekte ilaçlardan oluşmaktadır.
  • Organ nakli – bazı tip 1 diyabetli hastalara pankreas nakli yapılabilmektedir.
  • Bariatrik cerrahi.

Yaşam Stili ve Evsel Çareler

Şeker hastalığı ciddi bir hastalıktır ve ciddi komplikasyonlar yaşanmasına yol açmaktadır. Bundan dolayı, yaşam stilinde yapılan bazı değişimler, tedaviye yardımcı olacaktır. Bunlar şu şekildedir;

  • Şeker hastalığını yönetmek ve kontrol altına almak,
  • Sağlıklı beslenmek ve doymuş yağ tüketimine sınır getirmek,
  • Düzenli olarak egzersiz yapmak kan şekerini dengelemeye yardımcı olacaktır,
  • Diyabet bilekliği kullanmak,
  • Düzenli olarak fiziksel muayene ve göz muayeneleri yaptırmak,
  • Aşıları güncel olarak yaptırmak – zatürre ve hepatit B aşıları gibi,
  • Ayak sağlığına dikkat etmek – günlük olarak ılık su ile yıkamak ve nemlendirici kremler sürmek, herhangi bir yara, kesik, kızarıklık ya da şişme olup olmadığını kontrol etmek.
  • Tansiyonu ve kolesterolü kontrol altına almak,
  • Diş bakımına önem göstermek,
  • Sigara kullanımı söz konusu ise, bırakmaya çalışmak,
  • Alkol tüketimine sınır getirmek,
  • Stresten olabildiğince kaçınmak.

Alternatif Tedavi Yöntemleri

Kan şekerini kontrol altına almak ya da A1C seiyesini düşürmek, şeker hastalığı tedavisinde temel amaçtır. Eğer, alternatif tedavi yöntemleri yardımıyla tedaviye destek olmak istiyorsanız, ilk önce doktor onayı almanız gerekmektedir.

Alınacak Önlemler

Şeker hastalığında, tip 1 diyabeti önlemek mümkün değildir ancak bazı sağlıklı seçimler ile, diyabet 2, gizli şeker ve gestasyonel diyabet hastalığını önlemek mümkün olabilmektedir. Buna göre alınacak önlemler şu şekildedir;

  • Sağlıklı beslenmek, düşük yağ ve kalori oranı olan yiyecekler ile yüksek lifli gıdaları tercih etmek,
  • Daha fazla hareket etmek,
  • Fazla kilolardan kurtulmak.
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ