SITMANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

SITMANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Sıtma, sivrisinek yolu ile insanlara ya da hayvanlara geçen bulaşıcı bir hastalıktır. Sıtma hastalığına, protista grubundan protozoon (mikroorganizma) parazitleri sebep olmaktadır. Sadece dişi Anofel sivrisineklerinin sokması ile bulaşan sıtma hastalığı, kanın içinde yayılır. Sivrisineğin salgılamış olduğu parazitli sıvı karaciğere ulaşır, burada olgunlaşır ve yeniden üretilmeye başlanır. Sivrisineğin temasından yani sıtma parazitinin vücuda girişinden, 5 ile 16 gün sonrasında semptomlar hala gözlenemeyebilir fakat sıtma paraziti eşeysiz olarak çoğalmaya başlamaktadır. Sıtma parazitinin gelişmesi için en uygun ortam koşulları, nem ve ortamın sıcaklığı gibi faktörlerdir.

Sıtma hastalığı, tropikal ve yarı tropikal bölgelerde, ekvatorun geniş bir alanında yaygınlık göstermektedir. Ayrıca, Sahra-altı Afrika, Asya ve Latin Amerika bölgelerinde de sıtma hastalığı sıklıkla gözlenebilmektedir. Genellikle, ekonomik durumu çok iyi olmayan ve gelişmemiş ülkelerde gözlenen sıtma, özellikle Afrika’da hem turizmi hem sağlık giderlerini hem de iş gücünü olumsuz yönde etkilemektedir. Sıtma hastalığı, tedavi edilmediği takdirde can kaybına sebep olabileceği gibi, ekonomik yönden de olumsuzluk yaşanmasına sebep olmaktadır.

Sıtmanın Oluşum Şekli

Sıtma, tipik olarak mikroskobik bir parazitin, sivrisinek ısırması sonucu insan kanına geçmesi ile oluşur. Sivrisineklerin parazit iletim döngüsü ise birkaç aşamada gerçekleşir;

Patojen olmayan sivrisinek: Bir sivrisinek, sıtma paraziti taşıyan bir insandan beslenerek, sıtma paraziti kazanabilmektedir.

Parazit iletimi: Eğer, az önce bahsedilen sıtma paraziti kazanmış olan sivrisinek, sizi ısırırsa, siz de sıtma paraziti kazanmış olursunuz.

Karaciğere geçiş: Sıtma paraziti, sivrisineğin ısırması ile birlikte, karaciğere doğru hareket etmeye başlar. Bu parazit, neredeyse bir yıldan fazla bir süre boyunca karaciğerde hareketsiz şekilde durabilmektedir.

Kana yayılması: Sıtma paraziti karaciğerde olgunlaştığı zaman, karaciğerden çıkarak kırmızı kan hücrelerine yayılır. Bu aşamada kişide tipik sıtma belirtileri gelişmeye başlar.

Bir başka insana bulaşması: Sıtma paraziti vücuda girdikten ve geliştikten sonra, diğer insanlara da bulaşabilecek hale gelmektedir.

Bunun dışında sıtma paraziti, hamilelerde, anneden doğmamış bebeğe geçebilmektedir, kan nakli sırasında bulaşabilmektedir ve sıtma paraziti bulunduran enjektör yolu ile de bulaşabilmektedir. Ayrıca genetik bazı özellikler ve karaciğerde yaşanan fonksiyon bozuklukları, sıtma hastalığının daha etkin şekilde yayılmasına sebep olabilmektedir.

Risk Faktörleri

Sıtma hastalığında en geniş risk grubunu, tropikal bölgelerde yaşayan ya da o bölgeleri ziyaret eden kişiler oluşturmaktadır. Bölgelere göre farklılıklar gösteren sıtma paraziti genellikle ölümcül komplikasyonlara sebep olmaktadır. Sıtma parazitinde risk faktörleri bölgelere göre şöyledir; Sahra Çölü’nün güneyindeki Afrika ülkeleri, Hint alt kıtası, Solomon Adaları, Papua Yeni Gine ve Haiti gibi ülkelerdir.

Sıtma hastalığından şiddetli şekilde etkilenecek olan risk grupları ise; küçük çocuklar ve bebekler, sıtmanın bulunmadığı bölgelerden gelen turistler, hamile kadınlar ve onların henüz doğmamış bebeklerinden oluşmaktadır.

Komplikasyonları

Sıtma, ölümcül olabilen bir hastalıktır. Özellikle Afrika bölgesindeki insanların, çoğunluğunu 5 yaş altı çocukların oluşturduğu grubun % 90’ı sıtma nedeni ile hayatını kaybetmektedir. Aslında sıtma, birçok ciddi komplikasyonun oluşmasına sebep olduğu için tehlikeli bir hastalık haline gelmektedir. Sıtmanın komplikasyonları şu şekildedir;

Beyinsel sıtma (serebral): Eğer sıtma paraziti ile dolu olan kan hücreleri, beyindeki ince kan damarlarının tıkanmasına sebep olur. Bu nedenle beyinde ödem ya da hasar gelişir ve bu durumda hastanın komaya girmesine yol açmaktadır.

Nefes problemleri: Sıtma nedeni ile akciğerlerde sıvı birikimi gerçekleşir (pulmoner ödem) ve bu durum, nefes alıp vermekte güçlük çekilmesine neden olur.

Organ yetmezliği: Sıtma, karaciğer ile böbrekleri olumsuz etkilemekte ve dalak yırtılmasına sebep olmaktadır. Bundan dolayı sıtma, hem karaciğer hem de böbrek yetmezliğine yol açabilmekte ve hayatını tehdit eden bir hastalıktır.

Şiddetli anemi: Sıtma, kırmızı kan hücrelerine zarar veren bir hastalıktır ve bundan dolayı şiddetli anemi oluşmasına yol açabilmektedir.

Düşük kan şekeri: Şiddetli şekilde yaşanan sıtma, kan şekeri değerlerinin düşmesine sebep olabilmektedir. Sıtmaya karşı kullanılan kitin adı verilen ilaç, kan şeker değerlerinin düşmesine sebep olmaktadır. Kan şekeri değerlerinin düşmesi ise, koma ya da ölüme yol açmaktadır.

Tanısı

Sıtma hastalığının tanısının konulabilmesi için, parazit varlığının tespit edilmesi gereklidir. Tanı konulması, ne tür tedavi uygulanması gerektiğine karar vermek açısından önemlidir. Sıtma tanısı konulurken bazı kan testleri, mikroskobik parazitolojik tespit analizleri ve hızlı tanı testi (RDT) yapılmaktadır. Bazı kan testleri, birkaç gün içinde tamamlanabilirken, bazı diğer kan testleri ise 15 dakikadan daha kısa sürede sonuçlanabilmektedir.

Sıtmanın tanısının konulması; sıtma parazitinin varlığını saptama, sıtma parazitinin hangi ilaçlara karşı direnç gösterebileceğini saptama, sıtmanın türünü belirleme ve bu hastalığın hangi organları etkileyebileceğini saptama açısından önemli bir işlemdir.

Tedavisi

Sıtma tedavi edilmediği zaman ölümcül olabilmektedir. Sıtma tedavisinde amaç, hastanın kanından Plasmodium parazitini yok etmektir. Tedavi edilmesi halinde sıtmanın diğer insanlara bulaşması da önlenmektedir. Sıtma tedavisinde, artemisinin (anti sıtma özellikli ilaç) tabanlı kombinasyon tedavisi (ACT) uygulanmaktadır ve bu ilaç, kandaki Plasmodium parazitinin miktarını azaltmaktadır. Bu tedavi yöntemi ile ilk üç gün içinde parazitler ortadan kalkabilmektedir.

Sıtma hastalığında tedavi uygulanırken, sıtmaya neden olan parazitin türü, hastalığın belirtisinin şiddeti, hastanın yaşı ve hastanın gebelik durumunun olup olmaması dikkate alınarak ilaç tedavisi yapılmaktadır.

Alınacak Önlemler

Özellikle sıtmanın yaygın olarak gözlendiği bölgelere seyahate gidilecek ise, gidilmeden birkaç ay önce doktora danışılıp ilaç hakkında bilgi alınmalıdır. Seyahat öncesinde, sırasında ve sonrasında, sıtma parazitinden korunmak için bu ilaçlar yardımcı olmaktadır. Sıtmadan korunmak için önlem amacı ile kullanılan bu ilaçlar, sıtma tedavisinde kullanılan ilaçlar ile genellikle benzer özellikteki ilaçlardır.

Dünya çapındaki tüm bilim insanları, sıtmadan güvenli ve etkili şekilde korunulması amacı ile aşı geliştirmeyi denemektedirler. Fakat henüz bu özelliklere sahip bir sıtma aşısı yapılamamıştır.

Sıtmadan korunmak için alınacak olan çevresel önlemler de bulunmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, sivrisineklere maruziyetin azaltılması ve sivrisineklerin uzaklaştırılması yöntemleri kullanılmaktadır. Bu yöntemler, evi ilaçlamak, uyurken yatağın üstüne ve etrafına tül çekerek uyumak, teni tamamen örten giysiler giymek ve hem giysilere hem de cilt üzerine koruyucu spreyler (sağlığa zararsız olanlarından) sıkmak gibi önlemlerden oluşmaktadır.

Sıtmanın Belirtileri

Sıtmanın belirtileri, komplikasyonsuz ve şiddetli sıtma şeklinde iki gruba ayrılmaktadır. Komplikasyonsuz sıtmada, belirtiler mevcuttur ve tanısı konulmuştur. Fakat, klinik işlem ya da laboratuvar sonuçları, şiddetli ya da ölümcül organ bozukluklarına işaret etmemektedir. Eğer komplikasyonsuz sıtma tedavi edilmez ise, şiddetli sıtmaya dönüşebilir. Ya da hastanın bağışıklık sistemi güçsüz ise hastalık ilerleyebilir.

Şiddetli sıtma, klinik olarak ve laboratuvar sonuçları ile kanıtlanmış, belirtiler mevcuttur ve tanısı konulmuştur. Ayrıca, şiddetli sıtmada, belirtiler çok açık olmakla birlikte ölümcül organ bozuklukları da gözlenmektedir.

Şiddetli sıtmanın belirtileri; yüksek ateş ve titreme, bol miktarda terleme, bilinç bozuklukları, iki büklüm şekilde yerlere kapanma, ani kasılmalar, solunum ve nefes almada güçlük, anormal kanamalar, klinikal sarılık ve hayati organ fonksiyonlarında bozulma şeklindedir. Bunların dışında, baş ağrısı, kusma ve ishal gibi belirtileri de bulunmaktadır.

Sıtmanın belirtileri, sivrisinek ısırmasından genellikle birkaç hafta sonrasında ortaya çıkmaktadır. Fakat bazı kişilerde belirtiler aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkabilmektedir.

1.Yüksek Ateş

fever

Sıtma parazitlerin sebep olduğu bir hastalıktır. Vücut, dışarıdan yabancı bir mikroorganizma bedene girdiği zaman savunmaya geçer ve kan hücreleri mücadeleye başlar. Bu durumun sonucunda ise, vücut ısısı artar ve vücudun normal ısı değeri yükselir. Bundan dolayı sıtma hastalığında yüksek ateş gözlenmektedir.

2.Titreme ve Üşüme

630-Cold_Woman

Sıtma parazitinin sebep olduğu ateş, kişide şiddetli şekilde titreme ve üşüme yaşanmasına sebep olmaktadır.

3.Aşırı Terleme

sweat

Aşırı miktarda terlemenin sebebi, yüksek ateş ve vücudun parazitler ile mücadele etmesidir.

4.Bilinç Bozukluğu

461833826854956_1261705253

Yüksek ateş soncu kişide, bilinç ve şuur sorunları meydana gelebilmektedir.

5.İki Büklüm Olma

Sıtmanın sebep olduğu yüksek ateş, üşüme ve titreme hali, kişide, halsizlik, bitkinlik ve iki büklüm şeklinde yatma halinin yaşanmasına neden olmaktadır.

6.Ani Kasılmalar

chronicpain

Titreme ve yüksek ateşin yanı sıra parazitin vücuttaki kas dokularına zarar vermesi, ani kasılmaların yaşanmasına sebep olmaktadır.

7.Nefes Alıp Vermede Güçlük

panik-atak-700-x-358-700x357

Solunum yollarında yaşanan sıkıntı ve nefes alıp vermede güçlük çekilmesi, sıtmanın belirtilerinden biridir.

8.Anormal Kanamalar

won-t-finger-stop-bleeding_3b1cf1e43bbee520

Beklenmedik ve anormal kanamaların yaşanması, sıtmanın belirtilerinden olabilmektedir.

9.Klinik Sarılık

011211_tanfaces

Ten renginde değişme ve ciltte oluşan sarılık ile solgunluk, sıtmanın belirtilerinden bir olabilmektedir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ