UNUTKANLIK BELİRTİLERİ NELERDİR?

UNUTKANLIK BELİRTİLERİ NELERDİR?

Unutkanlık, genellikle ilerleyen yaşa bağlı olarak gelişen ve zihinsel aktivitede azalmaya sebep olan bir tür sağlık sorunudur. Hafızada gelişen birtakım sorunları da kapsayan unutkanlık, dil, düşünme, karar verme yetilerini de olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bazen unutkanlık kişiyi, normal yaşa bağlı bunamanın ötesinde daha ciddi şekilde etkileyebilmektedir. Unutkanlık yaşayan kişiler, hafızalarında ya da zihinsel fonksiyonlarında bir kaybolma olduğunun farkında olabilirler. Genellikle, unutkanlık yaşayan kişinin ailesi ve yakın arkadaşları bu durumu fark etmektedir. Fakat genellikle bu değişimler, çok şiddetli ve ciddi şekilde gerçekleşmez.

Unutkanlık, bunama, diğer bazı sinirsel sorunlar ya da alzheimer hastalığı gibi sağlık sorunlarının gelişmesi riskini artırabilmektedir. Fakat bazı kişilerde ise, unutkanlık durumu asla daha kötüye gitmemekle birlikte hatta sonuç olarak daha da iyiye gidebilmektedir.

Oluşum Nedenleri

Unutkanlığın oluşum nedenleri arasında, çoğu zaman fakat her zaman değil, alzheimer hastalığı ya da bunamanın bazı türleri olduğu kanıtlanmıştır.

Beyin görüntüleme çalışmaları, unutkanlık ile ilişkili olarak bazı fonksiyon değişimleri göstermektedir. Bu fonksiyon değişimleri şu şekildedir;

  • Beyinde bulunan ve hafıza için önemli bir kısmı oluşturan hipokampüs bölümünde küçülmeler ve daralmalar,
  • Beyinde boylu boyunca bulunan plakalar,
  • Beynin sıvı dolu alanlarında (karıncıklarda) genişleme,
  • Glikoz kullanımında azalma, çünkü şeker hücreleri için birincil enerji kaynağıdır ve beyin bölmelerinin anahtarı gibidir.

Bunların yanı sıra, hayatını kaybetmeden önce unutkanlık sorunu yaşamış olan kişilerde yapılan otopsi işlemleri sonucunda bazı veriler elde edilmiştir. Bu sonuçlar şu şekildedir;

  • Beta-amiloid proteininin anormal şekilde yığılması ve Alzheimer hastalığı ile karakterize olan mikroskobik proteinlerin kümelenmesi ve düğümlenmesi,
  • Parkinson ve bunama ile ilişkili Lewy cisimcikleri,
  • Ufak çaplı felçler ya da beyindeki kan damarlarında akan kan miktarının azalması.

Unutkanlık Belirtileri

Beynimiz, biz yaşlandıkça, vücudumuzun geri kalanı gibi değişim yaşamaktadır. Birçok insanda unutkanlık, yaş ilerledikçe artarak meydana gelmektedir. Unutkanlık, bir kelimenin hatırlanamaması ya da kişi isimlerinin hatırlanamaması gibi etkiler göstermektedir.

Buna göre, aşağıda verilen sorunlardan tümü ya da herhangi biri, unutkanlık belirtisi olarak yaşanabilmektedir;

1.Sıklıkla Yaşanan Unutkanlık

78322131

Hemen her şeyi unutmak, normalde her gün yapılan aktivitelerin unutulması gibi durumlar, unutkanlık durumunun bazı belirtileridir. Yemek yapmayı, temizlik yapmayı, işe gitmeyi unutmak ya da rutin olarak yapılan diğer işleri unutmak da, ileri derecede unutkanlık belirtisi olabilir. Ayrıca, bazen, önemli sosyal ilişkiler dahi unutulabilmektedir.

2.Düşüncelerin, Konuşmaların, Film ve Kitapların Unutulması

dementia-health-515037

İzlenilen filmlerin bazı belirgin özelliklerinin, okunulan kitaplardaki karakterlerin hatırlanmasında yaşanan zorluklar unutkanlık belirtisi olabilmektedir. Ya da, daha yakın zamanda gerçekleşmesine rağmen, arkadaşlarla ya da etraftaki biri ile yapılmış olan konuşmaları, hatırlamada zorluk çekmek, kendi düşüncelerini hatırlamamak da, unutkanlık belirtilerinden bazıları olabilmektedir. Sürekli aynı soruları sormak ya da aynı şeyleri anlatmak da, unutkanlık yaşayan kişilerde görülebilmektedir.

3.Görevlerin Yapılmasında Zorlanma

article-2019434-05BE14010000044D-502_468x286

Normalde sürekli olarak yapılan iş ve görevlerin yapılmasında, azalan performans ve verimlilik, planlama yapamama, görevleri aksatmak ve hatırlamamak gibi sorunlar, unutkanlık yaşayan kişilerde yaşanabilmektedir.

4.Adres Bulmakta Zorlanma ve Kaybolma

001-771563

Ev, iş ya da okul gibi her zaman gidilen mekanların adresini ve yolunu karıştırmak ya da hatırlamamak, aynı yere sürekli gidilmesine ya da daha önceden en az bir kere gidilmesine rağmen, yollarda kaybolmak, unutkanlığın kişide yaşattığı sorunlardan bazılarıdır.

5.Karar Vermede Zorlanma ve Karışıklık

269059-doctor

Olaylar ve düşünceler karşısında karar verememek ya da karar verme mekanizmasında yaşanan azalma, unutkanlığın sebep olduğu diğer sorunlardan biridir.

6.Aile ya da Arkadaşların Değişimleri Fark Etmesi

642x361_Preventing_Memory_Loss

Tüm bu yukarıda sıralanan belirti ve işaretler, genellikle unutkanlık yaşayan kişilerin, ailesi ya da yakın arkadaşları tarafından fark edilmektedir.

Bunların yanı sıra, aşağıda verilen şikayet ve belirtiler de bazı durumlarda unutkanlık belirtisi olarak yaşanabilmektedir;

  • Depresyon,
  • Sinirlilik ve saldırganlık,
  • Anksiyete,
  • İlgisizlik ve hissizlik.

Risk Faktörleri

Bazı sağlık sorunları ve koşullar, unutkanlık oluşması riskini büyük ölçüde artırmaktadır. Bu risk faktörleri şu şekildedir;

  • İlerleyen yaş,
  • Özel bir gen olan APOE-e4 genine sahip olmak. Ayrıca bu gen, alzheimer hastalığı ile yakından ilişkilidir.
  • Diğer bazı tıbbi koşullar ve zihinsel değişimleri olumsuz yönde etkileyen, hayat tarzındaki bazı faktörler. Fakat bu durumun, risk derecesi tam olarak kanıtlanamamıştır.
  • Diyabet,
  • Sigara tiryakisi olmak,
  • Depresyon,
  • Yüksek tansiyon,
  • Yüksek kolesterol,
  • Fiziksel aktivite olmaması,
  • Zihinsel ve sosyal aktivitelere yetersiz olarak katılmak ya da hiç katılmamış olmak.

Komplikasyonlar

Unutkanlık yaşayan kişilerde bazı sağlık sorunlarının oluşması riski daha yüksek olabilmektedir. Fakat bazı kişilerde ise unutkanlık, herhangi bir hastalığa sebep olmayabilmektedir. Unutkanlığın sebep olabileceği bazı hastalıklar şu şekildedir;

  • Alzheimer hastalığı,
  • Bunama ya da bazı bunama türleri.

Ayrıca, her yıl yaşlıların yaklaşık olarak % 1 ile % 2’sinde bunama geliştiği saptanmıştır. Unutkanlık yaşayan yaşlı kişilerde ise, bunama gelişmesi oranı, yaklaşık olarak % 6 ile % 15 arasında değişmektedir.

Tanı ve Testler

Unutkanlığın tanısının konulmasına yardımcı olacak özel bir yöntem bulunmamaktadır. Doktor, hastaya bazı sorular sorarak ve hastanın şikayetlerini dinleyerek, sorunun kökenini tespit etmeye çalışır. Bu şekilde edindiği bilgilere ise, hastaya bazı test ve analizler uygulayarak, açıklık getirmeye çalışır.

Birçok doktor, uluslararası uzmanlardan oluşan bir panel tarafından geliştirilen aşağıdaki ölçütlere göre unutkanlık teşhisi koymaktadır. Buna göre, unutkanlık şikayeti ile gelen hastada;

Hafıza ya da diğer zihinsel fonksiyonlarda sorunlar yaşanıyor olması: Hastanın, hafıza ile ilgili, planlama, talimatları takip etme ya da karar verme gibi durumlar ile ilgili olarak sorunlar yaşaması gibi durumlar var mı yok mu tespit edilmeye çalışılır. Bu gibi hastada yaşanan değişimlerin, onları yakından tanıyan birileri tarafından teyit edilmesi gerekmektedir.

Tıbbi geçmişi: Tıbbi geçmiş, hastanın zihinsel yeteneklerini büyük oranda etkilemiş olabilir. Bu değişim, yakın arkadaş ya da aile tarafından fark edilmektedir.

Tüm zihinsel fonksiyonlarda azalma ve günlük aktiviteleri yapmakta zorlanma yaşanıyor olması: Özellikle tıbbi geçmiş nedeniyle, zihinsel aktivitelerde ve günlük işleri yapmakta zorlanma yaşanıp yaşanmadığı tespit edilmeye çalışılır.

Zihinsel durum testleri: Bu test ile, yaş ile alakalı ve eğitim seviyesinin düşük olması ile ilgili bazı sonuçlar elde edilmektedir. Doktorlar, genellikle zihinsel performansları, Mini-Mental durum muayenesi yardımı ile özetlemektedirler. Daha detaylı nöropsikolojik testler, hafıza ile ilgili problemlerin anlaşılmasına ışık tutabilmektedir.

Bunama tanısının konulmaması: Tüm bu durumların var olup olmadığı test edildikten sonra, doktor, hastanın tıbbi geçmişi ya da bu yöntemler ile tespit edilen sonuçların, ciddi çıkmaması sonucunda, hastada bunama olmadığını tespit etmektedir.

Nörolojik Muayene: Fiziksel muayenenin bir bölümü olarak doktor, bazı temek testler ile, beyin ve sinir sisteminin nasıl çalıştığını belirler. Bu testler, nörolojik olarak, Parkinson hastalığı, felç ve tümör gibi sağlık sorunlarının tespit edilmesine de yardımcı olmaktadır.

Unutkanlık tanısı konulabilmesi için yapılan nörolojik testler şu şekildedir;

  • Refleks ölçümleri,
  • Göz hareketleri,
  • Yürüme ve denge testleri.

Laboratuvar testleri: Kan testleri unutkanlık teşhisi konulmasında kullanılabilmektedir. Kanda tespit edilen B12 vitamini eksikliği ya da tiroid bezlerinin az çalışması, unutkanlık ile alakalı sorunlardır.

Beyin görüntülü taraması: Doktor, Emar (manyetik rezonans image – MRI) ya da bilgisayarlı tomografi cihazları yardımı ile, beyinden görüntü alarak, unutkanlığa sebep olacak, her hangi bir tümör oluşumu ya da kanama olup olmadığını kontrol etmektedir.

Mental durumu testi: Sadece 10 dakika süren bu test yardımı ile doktor, hastaya birkaç tane soru yönlendirir. Bu sorular ve uygulamalar, kişinin özel görevlerinin ne olduğu, o an günlerden ve tarihlerden hangisinde bulunulduğu ve yazılı talimatların takip edilmesinin istendiği gibi uygulamalar ve sorulardır. Hastanın benzer eğitim seviyesi ile benzer yaşlardaki diğer hastalar ile karşılaştırılması yapılır. Bu şekilde unutkanlığın var olup olmadığı tespit edilmeye çalışılır.

Tedavi ve İlaçlar

Genellikle unutkanlık tedavisinde herhangi bir ilaç kullanımı ya da özel bir tedavi yöntemi kullanılmamaktadır. Fakat, yapılan bazı klinik çalışmalar, unutkanlık tedavisinde, unutkanlığa sebep olan hastalığın tedavi edilmesine yönelik uygulamalar kullanılmasının uygun olacağını desteklemiştir. Böylece, alzheimer ve bunama gibi zihinsel hastalıkların da önlenebileceği düşünülmektedir.

Unutkanlık tedavisinde, doktorların hastanın durumuna göre uygun görebileceği bazı ilaçlar alzheimer hapları gibi ilaçlardır.

Diğer yandan, unutkanlığa sebep olan yani unutkanlığın altında yatan hastalık ya da sağlık sorunlarının tedavi edilmesi amacı ile, aşağıda verilen uygulamalar da yapılmaktadır;

  • Yüksek tansiyon seviyesinin kademeli olarak düşürülmesi,
  • Depresyon durumunun tedavi edilmesi,
  • Uyku apnesi sorununun tedavi edilmesi.

Alternatif Tedavi Yöntemleri

Yapılan bazı çalışmalar, beslenme, egzersiz ya da diğer bazı sağlıklı yaşam yöntemlerinin, unutkanlığı önlediğini ve yavaşlattığını göstermiştir. Buna göre, unutkanlık tedavisinde alternatif yöntem olarak kullanılabilecek bazı uygulamalar şu şekildedir;

  • Düzenli olarak fiziksel egzersiz yapmak,
  • Yağ oranı düşük gıdalar tüketmeye özen göstermek,
  • Meyve ve sebze bakımından zengin beslenmeye dikkat etmek,
  • Omega 3 yağ asitleri bakımından zengin gıdalar ile beslenmek,
  • E vitamini bakımından zengin gıdalar, özellikle ginkgo gibi gıdalar tüketmek,
  • Bilgisayar kullanmak, hem bilgisayar hem de zihinsel oyunlar oynamak,
  • Kitap okumak ve entelektüel aktivitelerde bulunmak,
  • Sosyalleşmek,
  • Hafıza egzersizleri yapmak, sudoku ya da bulmaca çözmek.
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ