Ana sayfa Genel Sağlık Bilirubin Nedir? Yüksekliği ve Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

Bilirubin Nedir? Yüksekliği ve Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

9
0
PAYLAŞ

Vücudun normal işleyişi sırasında, kırmızı kan hücrelerinin ömrünü doldurarak parçalanması sonucunda ortaya çıkan ve safraya turuncu-sarı rengini veren pigmente bilirubin denir. Herkesin kanında ve dışkısında bulunan bilirubin, normal değerlerde veya düşük olduğunda bir sorun oluşturmaz, ancak bu maddenin yüksek olduğu durumlarda bazı hastalıklardan şüphe edilerek gerekli testlerin yaptırılması, herhangi bir sağlık problemine rastlanması halinde uygun tedavi programının uygulanması gerekir.

Bilirubin Nedir?

bilirubin

Bilirubin:

  • Kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin proteini bozulduğunda üretilir.
  • Dolaşım sistemindeki kan hücreleri normal olarak 120 günlük yaşamlarını tamamlayınca parçalanırlar.
  • Bu parçalanma doğal bir süreçtir ve sağlıklı bir erişkinin vücudunda her gün yaklaşık 250-350 mg bilirubin üretilir.

Dokulara olan toksik etkisi sebebiyle albümin bağıyla kanda dolaşan bilirubin:

  • Albümini plazmada bırakarak hızlı bir şekilde karaciğer yüzeyinde temizlenmeye alınır. Karaciğer bilirubini şekerlere bağlar ve suda çözünen konjuge bilirubine dönüştürür; ardından atık maddeleri kendisinden uzaklaştıran safra sıvısını salgılayarak gönderir.
  • Bilirubin önce safra kesesinde depolanır, buradan ince bağırsağa salınır ve ince bağırsaktaki bakteriler tarafından parçalanır. Sonunda idrar ve dışkı aracılığıyla vücuttan atılır.
  • Bilirubinin parçalanması ile ortaya çıkan ürünler, dışkıya kahverengi renk verir.

Doğrudan Bilirubin – Dolaylı Bilirubin – Total Bilirubin Nedir?

  • Karaciğerin glükoz türevi bir asit ile bağlandığı bilirubin “doğrudan / konjuge / bağlı bilirubin” isimlerini alır.
  • Bu aside bağlı olmayan bilirubinler ise, “dolaylı / konjuge olmayan bilirubin” olarak nitelendirilir.
  • Bu iki sınıfın toplam değeri, “total bilirubin”dir.

Kapsamlı bir bilirubin kan testi, kandaki bu üç seviyenin doğru bir şekilde sayımı anlamına gelir:

  • Doğrudan,
  • Dolaylı ve
  • Toplam.

Bazen bir dizi testin parçası olarak değerler kontrol edilebileceği gibi; hastada karaciğer hastalığı, karaciğer hasarı, safra yolu tıkanıklığı, hemolitik anemi veya karaciğerle ilgili sorunlara ait belirti ve bulgular varsa da bilirubin testi istenir.

Neonatal Bilirubin Nedir?

Yenidoğanlarda ilk 3 günde sıklıkla yüksek bilirubin düzeylerine rastlanır. Buna neonatal bilirubin yani yenidoğanın fizyolojik sarılığı denir.

  • Yaşamın ilk 24 saati içinde, zamanında doğanların %50’ye varan kesiminde ve zamanından önce doğmuş bebeklerin daha büyük bir yüzdesinde yüksek bilirubin düzeyleri ölçülebilir.
  • Doğumdan hemen sonra yenidoğanlar, doğumla birlikte gelen fazla kırmızı kan hücrelerini yıkmaya başlar. Yenidoğanın karaciğeri tam olarak olgunlaşmamış olduğu için, bilirubini rahatlıkla metabolize edemez. Bu da bebeğin kanında ve diğer vücut dokularında bilirubin seviyesinin artmasına neden olur. Bu durum genellikle birkaç gün içinde geçer.
  • Diğer nedenler arasında, bebekle annesi arasındaki kan uyuşmazlığı var ise, bu da bir diğer rahatsızlıktır ve buna yenidoğanın hemolitik hastalığı adı verilir.

Bilirubin Kaynaklı Sorunlarda Hangi Doktora Gidilmeli?

Bilirubin seviyesinde meydana gelen problemlerin çözümü için hastanelerin genel cerrahi servisine gidilmesi gerekir.

Bilirubin Testi

bilirubin test

Bilirubin Testi Hangi Durumlarda Gereklidir?

Bu test genellikle karaciğer ve safra kesesi bozukluklarını araştırmak ve takip etmek için uygulanır.

Öte yandan:

  • Sarılık belirtileri görüldüğünde
  • Aşırı miktar alkol kullanımı varsa
  • İlaç zehirlenmesinden kuşkulanılıyorsa
  • Karaciğer hasarı şüphesi varsa
  • Hepatit virüslerine maruz kalınmışsa
  • Yenidoğanlardaki sarılık araştırmasında

Bilirubin Kan Testi Nasıl Yapılır?

Koldaki deriden damarlardan birinin içine iğne yardımı ile girip test tüpüne az miktarda kan alınır. Erişkinlerde kol damarı tercih edilirken, yenidoğanlarda kan numunesi topuktan alınır.

Bilirubin Kan Testi İçin Nasıl Hazırlanırım?

Bu test için:

  • Testten önceki 4 saat boyunca su haricinde herhangi bir şey tüketilmemelidir.
  • Laboratuvara veya kan verme alanına gitmeden önce her zamanki miktarda su içilmesi sorun teşkil etmez. Test öncesi, doktorun bilgisi dahilinde bazı ilaçların kullanımına son verilmesi gerekebilir.
  • Bilirubin seviyesini Bilirubin seviyelerini etkileyebilen çok sayıda ilaç vardır. Bu sebeple test için kan vermeden önce mutlaka kullanılan ilaçlar doktorla paylaşılmalıdır.

Bilirubin Normal Değerleri

Çocuk ve yetişkinlerde uygulanan bilirubin testi sonuçlarının normal değer aralıkları:

  • Direkt / konjuge bilirubin normal değerleri: 0 – 0,3 mg/dL (miligram/desilitre)
  • Total bilirubin normal değerleri: 0,3 – 1,9 mg/dL (miligram/desilitre)

Normal değer aralıkları laboratuvarlara göre küçük değişiklikler gösterebilir. Ayrıca laboratuvar sonuçlarında farklı ölçüm birimleri kullanılıyor da olabilir.

  • Yenidoğanlarda yüksek bilirubin, doğum stresinden kaynaklanıyor olabilir. Doğumun ilk 24 saati içinde normal dolaylı bilirubin 5.2 mg /dL (miligram/desilitre)’nin altında olmalıdır.
  • Ancak birçok yenidoğanda, doğumdan sonraki ilk birkaç gün 5 mg /dL’nin üzerinde seyreden bir çeşit sarılık ve bilirubin seviyeleri görülmektedir. Bu seviyeler doktor kontrolünde, testlerin tekrarlanması suretiyle takip edilir.

Bilirubin Yüksekliği

sarılık belirtisi

Karaciğer bazen görevi olduğu halde bilirubini işleyemez. Bundan kaynaklı bilirubin fazlalığı, bir tıkanıklığın veya karaciğerin iltihaplanmasının habercisi olabilir.

Vücutta çok fazla bilirubin olduğunda:

  • Ciltte ve gözlerde beyazlıkta sararma meydana gelir. Sarılık adı verilen bu durum hem yetişkin hem de çocuklarda koyu ve sarı renkte idrar, düşük iştah, yorgunluk, kaşıntılı deri gibi semptomlar ile kendini gösterir.

Bilirubin düzeyleri yüksek ise nedenleri belirlemek için daha ileri testlere ihtiyaç duyulur.

Yüksek bilirubin düzeyleri:

  • Genellikle artmış hemolize bağlı olarak çok fazla bilirubin üretildiği,
  • Safra yollarında tıkanıklık,
  • Akut hepatit,
  • Siroz gibi karaciğer hastalıklarına veya
  • Metabolizmadaki kalıtsal sorunlar nedeniyle, karaciğerin bilirubini vücuttan uzaklaştırma kapasitesinin düştüğü durumlarda tespit edilir.

Yenidoğanlardaki bilirubin yüksekliği:

  • 2-4 haftalık arasında oldukları süreçte, beyinlerinin gelişmesinde toksik etki gösterebilir.

Erişkinler ve daha büyük çocuklar için, “kan-beyin engeli” daha gelişmiş olduğundan böyle bir tehdit yoktur. Bilirubin kan-beyin engelini aşarak beyin hücrelerine giremez. Yine de çocuk ve erişkinlerde yüksek bilirubin düzeyleri, ayrıntılı değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi gereken bir tıbbi rahatsızlığın söz konusu olduğunu düşündürür.

Erişkinlerde ve büyük çocuklarda siroz ve hepatit gibi karaciğer hastalıklarnın ya da safra taşlarının tanısını koymak ve bu hastalıkların gidişatını takip etmek için bilirubin testleri uygulanır. Hemolitik anemi ya da orak hücre anemisinde de farklı nedenlerle eritrositler parçalanır ve bu durum bilirubin düzeylerini yükselterek hastalık ataklarına neden olabilir.

Bilirubin Yüksekliği Neden Olur?

Yenidoğanlar:

  • Aşırı miktarda bilirubin, bebeklerde gelişmekte olan beyin hücrelerini hasara uğratabilir (kernikterus) ve zeka geriliğine, öğrenme ve gelişme kusurlarına, işitme kaybına veya göz hareketlerinde sorunlara neden olabilir.

Yenidoğanlarda bilirubinin:

  • Çok fazla yükselmemesi önemli sonuçlar doğurur.
  • Bilirubin düzeyi kritik eşikten yüksekse bu düzeyin düşürülmesi için özel tedavilere başlanır. Aşırı yüksek bilirubin düzeyi, anne ile bebeği arasındaki kan grubu uyuşmazlığına bağlı olarak kırmızı kan hücrelerinin hızla parçalanması sonucu da olabilir.
  • Örneğin, anne Rh negatiftir ve Rh pozitif kana karşı antikorlara sahiptir; baba ise Rh pozitiftir. Fetüs bu kalıtsal karakteristik özelliği babasından almıştır ve annenin antikoru plasentayı geçer. Fetüsün Rh pozitif kırmızı kan hücrelerini hemolize ederek bilirubin düzeylerini aşırı derecede yükseltmesi, sarılık, anemi ve belki de kernikterusa neden olabilir.

Erişkinler ve çocuklar: 

  • Karaciğer hasarı ya da hastalığını tanımlamak veya sarılığın seyrini takip edebilmek için bilirubin düzeylerinden yararlanılabilir. Yüksek miktarlarda  total veya serbest bilirubinin nedeni hemolitik anemi, orak hücreli anemi veya pernisiyöz anemiler ve hatta bir  transfüzyon reaksiyonu olabilir.
  • Bağlı / direkt / konjuge bilirubin yükselmişse, karaciğer veya safra kanallarında tıkanıklık, hepatit, karaciğer travması, siroz, bir ilaç reaksiyonu veya uzun süreli aşırı alkol tüketimi nedenlerinden biri veya birkaçı mevcut olabilir.
  • Erkeklerde, kadınlara göre bilirubin düzeyleri biraz daha yüksek olma eğilimi gösterir. Zorlu egzersizler de bilirubin düzeylerini yükseltebilir.
  • Bilirubin metabolizmasının bozulmasına neden olan kalıtsal hastalıklar da düzeylerin yükselmesine neden olabilir. Gilbert sendromu, Rotor sendromu, Dubin-Johnson sendromu ve Crigler-Najjar sendromu bunlar arasında sayılabilir.

Bilirubin Nasıl Düşürülür?

yenidoğan ışık tedavisi

Bilirubin yüksekliği tedavisi için bir genel cerraha başvurulması gerekir. Doktor tarafından, bilirubin testi sonuçlarına göre bir teşhis konur ve tedavi yöntemi belirlenir.

  • Tedavi sürecinde amaçlanan önemli noktalardan biri de kabızlığın giderilmesi ve ödemin vücuttan atılmasıdır. Bu süreçte tansiyon değerlerinin normal aralıkta olmasına ve vücut sıcaklığının 37°C’de sabit tutulmasına dikkat edilmelidir.
  • Bilirubin yüksekliğinin nedeni safra kesesinde taş oluşmuş olması ise, cerrahi müdahaleyle bu taşlardan kurtulmak gerekebilir. Karaciğerden kaynaklı daha ağır durumlarda karaciğer nakli söz konusu olabilir.
  • Yeni doğan bebeklerde hafif yüksek bilirubin için özel bir tedavi gerekli görülmez. Daha yüksek bilirubin seviyeleri için ise bebek çıplak ve ışıktan zarar görmemesi için gözleri kapatılmış olarak ışığın altında bekletilmesi suretiyle bir ışık tedavisi uygulanır.

Bilirubin seviyesindeki yüksekliğin doktor tarafından ciddi bir sorun olarak görülmemesi halinde bazı yemek alışkanlıklarının düzenlenmesiyle birlikte değerlerin normal aralığa ulaşması beklenir.

Bunlar:

  • Karaciğeri ve safra kesesini yoran kızartma gibi aşırı yağlı yiyeceklerden uzak durmak
  • Tuz tüketimini azaltmak
  • Sebze, meyve ağırlıklı hafif yiyecekler tüketmek
  • Bol bol havuç ve portakal suyu içmek
  • Limon damlatılmış sıcak su içmek
  • Yoğurt yemek veya yoğurt kürü uygulamak (50 gram yoğurda 10 gramzerdeçal tozunu karıştırarak yarısı sabah yarısı akşam tüketilen bir kür programıdır ve 15 gün uygulanır.)
  • Arpa suyu içmek (3 litre suya 1 su bardağı kadar arpa katıp kısık ateşte kaynatılarak hazırlanır; günde birkaç bardak tüketilebilir.)

Bilirubin Düşüklüğü

Düşük bilirubin düzeyleri:

  • Genellikle herhangi bir sağlık problemini çağrıştırmaz, bu sebeple de takip edilmez.

Bilirubin düşüklüğü bazı doktorlar tarafından, kalp hastalığı riskini yükselten bir faktör olarak görülür. Ancak bu konuda yapılmış tatmin edici bir bilimsel çalışma yoktur. Bilirubin düşüklüğü tedavisi pek uygulanan bir yöntem değildir. 

Bilirubin Düşüklüğü Neden Olur?

Olası nedenler şu şekilde sıralanabilir:

  • Yüksek miktarda kafeinli içecek tüketmek
  • C vitamini desteği almak
  • Fenobarbital veya teofilin etken maddeli ilaçlar kullanmak

Faydalandığımız Kaynaklar:

Kaynak1

Kaynak2

Bilirubin Nedir? Bilirubin Düşüklüğü, Yüksekliği, Normal Değeri

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here