Ana sayfa Genel Sağlık Ruh Sağlığı Çocuklarda Özgüven Gelişimi

Çocuklarda Özgüven Gelişimi

125
0
PAYLAŞ

Çocuklarımızın ileride daha kaliteli bir kişiliğe ve hayata sahip olması için en büyük gereksinimlerden biri erken yaşta kazanılan özgüvendir. Ailenin ve sosyal çevrenin olumlu tutumu sonrasında erken yaşta özgüven kazanan bireyler daha sonraki yaşamlarında karşılarına çıkan zorlukları daha kolay ve kendilerine güvenli bir şekilde aşarlar. Akademik başarıları daha yüksek olur, iş hayatlarında daha başarılı olurlar. Peki, çocuklarda özgüven gelişimi için neler yapılmalı, çocuğa özgüven kazandırma yolları nelerdir?

İlk olarak özgüven kelimesinin tanımıyla başlayalım.

Özgüven Nedir?

Özgüven, tüm bireyler için çok önemli bir duygusal ihtiyaç. İnsanların kendilerine biçtiği “özdeğer”leri kadar özgüvenleri olur. Özgüven, başka bir deyişle kişinin kendisini ne kadar değerli bulduğunun ve kendisine ne kadar değer verildiğinin bir işaretçisidir. İnsan eğer ki kendisini değerli hissetmez ise temel ihtiyaçlarını karşılamada sıkıntılar yaşayabilir.

İnsanları diğer canlı türlerinden ayıran özelliklerden bir tanesi de “farkındalık” sahibi olmalardır. Bebeklikten itibaren insanların kimlikleri oluşmaya başlar ve daha sonra bu kimliğe yaşadıklarımız çerçevesinde bir değer yükleriz. Bu kimliğin oluşmasıyla birlikte yargıda bulunma ve karar verme konusunda da eyleme geçeriz. Bir yemeği sevip sevmemek, bir hayvandan hoşlanıp hoşlanmamak kimliğimizin bir parçası olduğu gibi kendimize ait bir kişilik özelliğini de sevip sevmemek bu kimliğin bir parçasıdır. İnsan kendine ait bir özellikten hoşlanmamaya ve onu reddetmeye başlayınca ruhsal dengesinde bazı sarsılmalar görülebilir.

Diğer yandan özgüven ile ilgili bilinmesi gereken bir başka husus ise, özgüvenin durağan ya da değişmeyen bir duygu durumu olmadığıdır. Başka zamanlarda, başka ortamlarda kişinin özgüven seviyesi farklı olabilir. Örneğin bir gencin akademik anlamda kendisine özgüveni sonsuzken romantik ilişkiler anlamında özgüvene sahip olmayabilir.

Çocuklarda Özgüven Eksikliği

Özgüven sahibi olmanın avantajlarına gelecek olursak, kendine güvenen bireyler kendileri ile alakalı gerçeklerin farkında olup neyi sorunsuz bir şekilde başaracaklarını, neyi başaramayacaklarını bilirler. Kendilerinde değişmesi ve gelişmesi gereken şeyleri fark edip onları değiştirmek ve geliştirmek konusunda sorunsuz bir şekilde ilerleme kaydederler. Başarısız olsalar bile kendilerini kabul edip kendi kimliklerini severler. Özgüven sahibi kişiler yeteneklerinin farkında oldukları için diğer kişilerin onaylarına ihtiyaç duymadığı gibi kendi özelliklerini kabul ettiği için bu durumu diğerlerine kabul ettirmek için özel bir çaba göstermez.

Özgüven eksikliği olan insanlarda ise kendileri ile alakalı duygu ve durumlar, diğer insanlardan alınacak geri bildirimlere ve onaylara bağlıdır. Bu kişiler yeteneklerinin ve kısıtlıklarının çok farkında değildirler. Bu farkında olmama durumu yüzünden başarısızlık konusunda kaygılara sahip olurlar.

Erken Yaşta Özgüven Kazanmanın Önemi

Kişilerin kendilerini iyi hissedip, dengeli, başarılı ve zevk aldıkları bir hayata sahip olmaları özgüven seviyesi ile doğru orantılıdır. Hayattan zevk alabilmek adına özgüvene ihtiyaç duyulur, eğer ki çocukluk çağlarında özgüven gelişimi sağlanmaz ve bu gelişim ileri çağlara bırakılırsa telafi etmek çok zor olabilir.

Çocuğa Özgüven Kazandırma Yolları

Anne ve babanın tutumu, özellikle bireylerin çocukluk devirlerinin ilk senelerine tekabül eden 3 – 4 yaş dönemlerinde çok önemlidir. Çünkü bu aralıkta kişilerin kendileri hakkındaki duyguları oluşmaya başlar ve bu oluşumun sağlıklı olması özgüven seviyesini etkiler. Dolayısıyla ailelerin çocuklarını yetiştirme biçimleri, onlara karşı tavırları özgüven konusunda kilit faktörlerdendir. Ailenin haricinde sosyal çevreye arkadaşlardan alınan reaksiyonlar da önemli. Çocuklar çevrelerinden gördükleri tepkiler ile kendileri ile alakalı negatif ya da pozitif bir benlik algısına sahip olurlar. Sosyal çevre içerisinde birtakım haksızlıklara ya da istismar ile alakalı durumlara maruz kalan çocukların bu konulardan ne kadar etkileneceği tamamen ailelerinden aldıkları temel güven seviyesinin yeterli olup olmamasıyla alakalıdır. Eğer ki çocuk ailesinden iyi oranda temel güven duygusu almayı başarmış ise, sevildiğini ve değerli olduğunu hissetmiş ise, bu çocuk sosyal çevresinde gördüğü olumsuzluklardan aşırı etkilenmez, etkilense bile kolay atlatır.

Çocuğun ebeveynlerinden birisi ya da ikisi birden aşırı eleştirel, beklentileri çok yüksek, mükemmeliyetçi veya son derece korumacı, bağımsızlık karşıtı, çocukları kısıtlayıcı hareketlere sahip yapıda ise çocuklar kendileri ile alakalı yetersizlik ve değersizlik düşünceleri içerisine gireceklerdir.

Bu sebepten ötürü, ebeveyneler aşırı korumacı davranışlarının çocukları korumak amacıyla iyi niyetli bir şekilde sergilediklerini düşünseler dahi bu tutum çocuğun gelecekteki benlik algısına zarar verebilir.

Çocuklarda özgüven gelişimini negatif yönde etkileyen ebeveyn tutumları arasında çocuğu aşırı bir şekilde sevgiye, ilgiye maruz bırakma, ebeveyne bağımlı olarak yetiştirme, problem çözme konusundaki becerilerini geliştirmeye yönelik faaliyette bulunmama gibi faktörler de bulunur. Sağlıklı bir özgüven gelişimi olmasını istiyorsak çocuklarımızın girişimlerini destekleyip, hata yaptıklarında uygun bir dille uyarıp doğruyu bulmalarına yardımcı olarak, onları oldukları gibi sevip kabullendiğimizi söyleyerek onlara kendilerini sevmeyi ve kendilerine güvenmeyi öğretebiliriz.

Özgüven gelişimi konusunda ailelerin yaptığı en büyük hatalardan birisi de çocuğu başka çocuklar ile kıyaslamadır. Komşu, kardeş ya da bir akraba ile yapılan kıyas, çocuğun ebeveynleri tarafından kendisinin sevilmediğini ve değersiz, yetersiz bulunduğunu düşünmesine sebep olur. Aileler başka çocuklar ile kıyasladıkları zaman çocuklarının daha çok motive olup daha iyi çalışmalar sergileyeceğini düşünseler bile uzun vadede bu tutum çocukların özgüven gelişimine zarar verir.

Çocuğa Özgüven Nasıl Aşılanır?

Sonuç olarak, sosyal çevresi tarafından sevgi gören, ihtiyaç duyduğu yakınlık ve ilgiyi alan, fikirleri dinlenen ve bu fikirlere değer verilen, hata yapılması durumunda sert reaksiyon görmeyip doğruyu bulması için yardımcı olunan, iyi işler yapınca gerekli övgüyü alan çocukların özgüvenleri gelişir.

Diğer taraftan önemsendiğini ya da sevildiğini fark edemeyen, arzu ettiği ilgi ve yakınlığı bulamayan, her daim ebeveynleri ya da sosyal çevresi tarafından eleştirilen, kendi özelliklerini çevresine kabul ettiremeyen ve başkaları ile kıyaslanan çocuklar ise kendilerini değersiz hissettikleri gibi ileride özgüven gerektiren durumlarda sıkıntı yaşarlar.

Özgüven Eksikliği Olan Çocuklar

Zayıf bir özgüvene sahip olan çocuklar hem duygusal, hem akademik, hem de sosyal anlamda ilerleme kaydetmekte sıkıntılar ile karşı karşıya kalır. Özgüven eksikliği yaşayan çocuk aşırı kontrol arzusu içinde olabilir, duygusal açıdan çok kırılgan ve hassas bir yapıya bürünebilir, yeni deneyimlere kendisini kapatabilir, otoriteye karşı gelen, asi bir yapıya bürünebilir, genel anlamda problem çıkaran davranışları sergileme eğilimi gösterebilir.

Özgüven eksikliği neticesinde aşırı kontrollü davranışlar ile aşırı kontrolsüz davranışlar ortaya çıkabilir. Aşırı kontrollü davranışların genel işaretçileri arasında şunlar yer alır:

Yeni faaliyetlere girme konusunda isteksiz olma, hep başkalarını memnun kılmaya çalışma, ebeveynlere bağımlı, utangaç ve içe kapanık bir yapıda olma, diğer yaşıtlarıyla kaynaşmakta sorun yaşama, kendini aşağıda görmeyi alışkanlık haline getirme.

Aşırı kontrolsüz davranışların genel işaretçileri arasında ise şu faktörler bulunur:

Zorba, saldırgan, kızgın olma, okuldan sık sık kaçma, iş birliği konusunda eğilim göstermeme, kendisinin ve diğerlerinin eşyalarını hor kullanma, yalan söyleme, özensiz bir şekilde görevlerini tamamlama, herkesten üstünmüş gibi bir tavır sergileme, kendi hataları konusunda her daim başkalarını suçlama, sorumluklarının farkında olmama.

Çocuğuma Nasıl Özgüven Kazandırabilirim?

Özgüven sahibi bir çocuk yetiştirmek istiyorsanız aşağıdaki basit adımları uygulamaya çalışmanızda fayda var:

  • Aile içerisinde bireylerin birbirlerine güven duyduğu bir ortam yaratın.
  • Çocuklarınıza onlar ile alakalı duygularınızı aktarırken açık bir dil kullanmayı tercih edin, onların ne kadar önemli olduğunu, onları ne kadar sevdiğinizi açıkça anlatın.
  • Çocuğunuzun gerçek kapasitesinin ne kadar olduğunun farkına varın.
  • Ebeveyn olarak davranışlarınız ile çocuklarınıza model olun, onların sizden etkilendiğini sakın görmezden gelmeyin.
  • Eğer yanlışları varsa, çocuklarınızın yanlışlarını onları suçlamadan ve onlara hakaret etmeden yapıcı ve uygun bir dille açıklayın.
  • Onların yaşına ve yapısına uygun beklentiler içerisine girin.
  • Özgüvenli çocuklar yetiştirmek isterken kibirli ya da kendini beğenmiş insanlar yetiştirmemeye özen gösterin.
  • Her çocuğun birbirinden farklı olduğunu, herkesin yeteneklerinin ve kapasitesinin ayrı olduğunun bilincinde olun ve çocuğunuzu başkaları ile kıyaslamayın.
  • Çocuklarınıza sorumluluk verin.
  • Onları takdir edin ve onlara değer verdiğiniz belirli aralıklarla onlara hatırlatın.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here