Ana sayfa Genel Sağlık Kortizol Nedir? Kortizol Düşüklüğü, Yüksekliği, Stres ve Kilo Alma

Kortizol Nedir? Kortizol Düşüklüğü, Yüksekliği, Stres ve Kilo Alma

66
0
PAYLAŞ

Böbreklerin üst kısmında yer alan böbrek üstü bezleri, aynı zamanda adrenal bezler olarak adlandırılır. Kabuk kısmı (korteks) ve iç kısım (medulla) olarak iki kısımdan oluşur. Kortizol adı verilen hormon korteks kısmından salgılanır. Steroid hormonlar grubunda bulunan korteks, stres hormonu olarak da bilinir. Bu hormon vücut tarafından fiziksel ve duygusal strese tepki vermek için salgılanır. Kortizol hormonunun aynı zamanda kan şekerinin düzenlenmesi, fetüsün gelişmesi, iltihaplarla mücadele edilmesi, hafızanın güçlendirilmesi, tuz ve su dengesinin kontrol edilmesi gibi işlevleri de vardır. Vücut tarafından salgılanan diğer hormonlar gibi kortizolun da belirli bir değer aralığında olması gerekir. Vücudun işlevlerinin sağlıklı bir şekilde yerine getirilmesi ancak salgılanan hormonların, enzimlerin ve bunlarla birlikte organların bir uyum içinde çalışması ile mümkün olur. Bir hormonun fazla ya da az çalışması ise bu zincirin aksaması anlamına gelir.

Kortizol Kaç Olmalı?

Kortizol seviyesi gün içerisinde değişiklik gösterir. En yüksek olduğu saatler sabah uykudan kalkıldığı zamandır. Gün içerisinde kortizol seviyesi düşer. Gece çalışan, gündüz uyuyan insanlarda ise bu sistem tersi şekilde işler. Stres ile karşı karşıya kalındığı takdirde ekstra kortizol hormonu salgılanır. Kortizol hormonunun düşük ya da yüksek olması vücut fonksiyonlarını doğrudan etkiler. Kortizol hormonunun gün içerisindeki normal seviyeleri yetişkinler için şu şekildedir;

Sabah: 7,00-29,00 mg/dl

Akşam: 7,00-17,50 mg/dl

Kortizol Testi Neden Yapılır?

Kortizol seviyesi kan, tükürük ve idrar testi ile belirlenir. Gün içerisindeki kortizol seviyesi değişiklik gösterdiği için aynı gün iki kere kan tahlili ve belirli aralıklarla idrar testi istenebilir. Kortizol testinin yapılma nedeni;

  • Cushing sendromu,
  • Addison hastalığı ve
  • Adrenal bezlerin incelenmesi amacını taşır.

Kortizol Yüksekliği

esneyen kadın

Kortizol yüksekliği, kortizol seviyesinin belirtilen limitlerin üzerinde olmasıdır. Kortizol hormonu yüksekliği vücutta birtakım istemeyen sonuçlar doğurur.

Kortizol Yüksekliği Nedenleri

1. Aşırı stres

Aşırı stres altında olmak kortizol seviyesini yükseltir. Stresin devamlılık hali ise kortizolun düşmesinin önüne geçer. Stres bu hormonun yükselmesini sağlayan ana faktördür.

2. Böbrek üstü bezleri ile ilgili hastalıklar

Böbrek üstü bezleri ile ilgili yaşanan sorunlar, örneğin böbrek üstü bezi tümörleri gibi rahatsızlıklar bu organlardan salgılanan hormonların miktarını değiştirebilir. Bu durumda salgılanan kortizol miktarı da normal seviyelerin üzerine çıkabilir.

3. Tümörler

Kortizol hormonunun sürekli yüksek düzeyde salgılanmasında vücudun başka bölgelerinde oluşan tümörler de etkili olabilir. Beyinde bulunan hipofiz bezi tümörleri, akciğer, pankreas ve tiroid bezine bağlı bazı tümörler bu gruptadırlar.

4. Diğer nedenler

Gebelik döneminde de kortizol hormonunun salgılanma miktarında artış olabilir. Tiroid hormonunun fazla salgılanması, kan şekeri düşüklüğü, steroid hormonu içeren ilaçların fazla miktarda kullanılması, östrojen içerikli ilaçlar ve doğum kontrol hapları da yüksek kortizol nedenleri arasındadır.

Kortizol Yüksekliği Belirtileri

1. Uyku sorunları

Kortizol yüksekliği uyku sorununu da beraberinde getirir. Uyku sorunu iki şekilde ortaya çıkar. Ya kişi yeteri kadar uyusa bile uykusuzluk çeker. Kronik bir yorgunluk hali baş gösterir. Ya da uykuya dalamamak şeklinde bir uyku problemi gözlenebilir. Yataktan yorgun kalkıldığı için vücut kortizol salgılamaya devam eder ve kortizol yüksekliği bir döngü şeklinde devamlı hale gelir.

2. Kilo problemi

Kortizol hormonu ve kilo alma arasındaki ilişki kişilerin stres durumuna verdiği tepkiye bağlıdır. Araştırmalar aşırı stres altında bulunan insanların yüksek bir kısmının yemek yeme eğilimi gösterdiğini ortaya koymaktadır. Kortizol yüksekliğinde kan şekerinde oluşan dalgalanmalar da yeme ihtiyacını tetikler.

3. Cinsel isteksizlik

Kortizol hormonunun yükselmesinin libidoyu artıran hormonlar üzerinde olumsuz etkisi vardır. Bu baskılayıcı etki ise cinsel istekte azalmaya neden olur. Yüksek stres erken boşalma, uyarılma sorunu ve haz alamamayı da beraberinde getirir.

4. Melankolik ruh hali

Ortaya çıkan bir başka sorun ise süreklilik arz eden melankolik ve depresif ruh durumudur. Kortizol, mutluluk hormonu olarak adlandırılan serotonin hormonunun salgılanmasını olumsuz etkiler. Kortizol seviyesi yüksek insanlar, yüksek oranda gerginlik hissettikleri gibi sonuçları panik atağa kadar varan durumlar yaşayabilirler.

5. Sık hastalanma

Bu hormonun bağışıklık sistemini düzenleyici ve enfeksiyonlarla mücadele eden etkisi yüksek olması durumunda ortadan kalkar. Hastalıklarda savaşma konusunda en önemli mekanizma olan bağışıklık sisteminin düzenli çalışmaması sık hastalanma ve geç iyileşme sorunlarını da beraberinde getirir.

6. Konsantre olmada güçlük

Kortizol yüksekliği nedeniyle yorgunluk, uykusuzluk ve depresif ruh halinin neden olduğu sonuçlardan biri de konsantrasyon bozukluğu olarak ortaya çıkar. Yoğun konsantre gereken işlerin yapılması sırasında sorunlar oluşabilir.

7. Baş, kas, kemik ve eklem ağrıları

Vücudun stres seviyesinin yüksekliği prolaktin hormonunun yükselmesine neden olur. Prolaktin hormonunun yükselmesi ile birlikte ilk sırada baş ağrısı olmak üzere, kas, kemik ve eklemlerde ağrı meydana gelir.

8. Diğer belirtiler

Bu belirtilerin dışında tüylenme, yüksek tansiyon, kemik yoğunluğunda azalma, cildin kolaylıkla morarması, ağız kuruluğu, adet düzensizliği, sivilcelenme, cilt üzerinde çizgilerin oluşması gibi belirtiler de görülür.

Kortizol Yüksekliği Nasıl Önlenir?

Yapılan tahliller sonucunda kortizol seviyesi yüksek çıkarsa seviyenin normale çekilmesi gerekir. Öncelikle kortizol seviyesini yükselten etmenin tespit edilmesi gerekir. Sorun böbrek üstü bezleri ile ilgili bir hasardan kaynaklanmıyorsa, kortizol hormonunun düşürülmesi ile ilgili tedaviye başlanır. Ancak fiziksel bir durum varsa bir yandan da bu hastalığın tedavisi yapılır. Peki kortizol yüksekliği nasıl önlenir? Doktor tarafından kortizol düşüren ilaçlar kullanılması tavsiye edilebilir. Bunun dışında kişinin stresten uzak durması tavsiye edilir. Stres seviyesini düşürmek için egzersiz, meditasyon gibi yöntemler uygulanabilir. Ayrıca C vitamini yönünden zengin bir beslenme programı oluşturmak kortizol seviyesini düşürmeye yarayan bir başka yöntemdir.

Kortizol Düşüklüğü

depresyonda kadın

Gün içerisinde farklı zamanlarda yapılan ölçümlerde kortizol seviyesinin beklenen aralıktan daha aşağıda çıkması durumu kortizol düşüklüğü olarak tanımlanır. Kortizol düşüklüğünün de kortizol yüksekliği gibi olumsuz etkileri vardır.

Kortizol Düşüklüğü Nedenleri

1. Addison hastalığı

Böbrek üstü bezlerinin hasar görmesi sonucu kortizol ve aldosteron hormonlarının yeteri kadar üretilememesiyle birlikte ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hastalık genellikle bağışıklık sisteminin böbrek üstü bezlerine saldırması sonucu ortaya çıkar, yani otoimmün hastalıklar sınıfındadır.

2. Verem

Kortizol düşüklüğü yaratan bir başka hastalık ise veremdir. Verem, böbrek üstü bezlerine zarar verir. Bu hasarın sonucunda da kortizol hormonunun salgılanma miktarı düşer.

3. Hipofiz bezi hasarları

Herhangi bir travma ya da kaza nedeniyle hipofiz bezinde oluşan hasarlar da salgılanan kortizol hormonu miktarını düşürür. Yine hipofiz bezini ilgilendiren kanserler de salgı miktarını azaltan etkenler arasındadır.

4. Böbrek üstü bezleri ile ilgili sorunlar

Böbrek üstü bezi tümörleri de kortizol oranını düşürür. Bu bezlerin herhangi bir nedenden dolayı cerrahi olarak çıkartılması ise salgılanan kortizol miktarını sıfıra indirir.

5. Diğer nedenler

AIDS, aşırı kan kaybı, konjenital adrenal hiperplazi adı verilen bir enzim bozukluğu, amiloidoz, sarkoidoz ve adrenolökodistrofi gibi nedenler de kortizol salgılanmasını azaltan faktörler arasındadır.

Kortizol Düşüklüğü Belirtileri

1. Depresyon

Kortizol düşüklüğü de tıpkı kortizol yüksekliği gibi kişide depresyon ve panik hissi oluşturur. Kaygı düzeyi yükselir ve buna bağlı olarak da anksiyete gelişir. Sürekli bir huzursuzluk hali vardır.

2. Uyku düzeninin değişmesi

Kortizol düşüklüğü sorununu yaşayan kişilerin uyku düzenleri değişir. Bu değişim ise uyuyamama veya uykuyu alamama olarak ortaya çıkar. Uyku sorununun oluşması ile birlikte yeteri kadar dinlenemeyen zihinde ve bedende ise başka sıkıntılar da görülür. Konsantrasyon kaybı, depresif ruh hali, geçmeyen yorgunluk, günlük işlere karşı ilgisizlik bunlardan bazılarıdır.

3. Bağışıklık sistemi sorunları

Bağışıklık sistemi ile ilgili ortaya çıkan sorunlar da belirtiler arasındadır. Geç iyileşme ve vücutta iltihap miktarının artması şeklinde kendini gösterir.

4. Diğer nedenler

Kortizol düşüklüğü sorununun başlaması ile birlikte ishal gibi sindirim sistemi sorunları, sık idrara çıkma, düşük tansiyon, kan şekerinde dengesizlik, baş dönmesi, baş ağrısı, mide bulantısı, ateş basma, aşırı terleme, bitkinlik gibi semptomlarda ortaya çıkar.

Kortizol Düşüklüğü Nasıl Önlenir?

Kortizon oranının düşüklüğüne göre tedavi uygulanır. Az miktardaki düşüklüklerde genellikle bir ilaç kullanımına gerek duyulmaz. Ancak kortizol düşüklüğü aşırı ise doktor hastaya ilaç tedavisi önerebilir. İlaçların dışında günde en az sekiz saat uyumak, stres oluşturan faktörlerden kaçınmak, dengeli ve sağlıklı beslenmek gibi önerilerde de bulunulabilir. Beslenme programına vücudun bağışıklık sistemini destekleyen C vitamininden zengin gıdalar takviye olarak eklenir. Ancak kortizol seviyesinin aşırı düşük olması durumunda hastanın böbrek üstü bezlerinin fonksiyonlarının kontrol edilebilmesi amacıyla ek tahliller ve testler yapılabilir. Böbrek üstü bezlerinde hasar varsa, bu hastalık tedavi edilmeden kortizol seviyesinin de normale dönmesi beklenmez.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here