Ana sayfa Hastalıklar Sıtma Hastalığı

Sıtma Hastalığı

82
0
PAYLAŞ
Sıtma Hastalığı Nedir?

Sivrisinek yolu ile hayvanlara ya da insanlara geçen ve bulaşıcı bir hastalık olan sıtma hastalığı, protista grubunda yer alan protozoon yani mikroorganizma parazitleri yol açar. Yalnızca dişi Anofel sivrisinekleri tarafından sokulan kişilerin sıtma hastalığına yakalanma olasılığı bulunur. Sivrisinek ısırığının ardından kanın içinde yayılan parazitli sıvı karaciğere kadar gider ve burada gelişerek kendini üretime sokar. Sıtma virüsü vücuda girdikten sonra 5 ile 16 gün aralığında dahi belirtilerini göremeyebilirsiniz. Ancak bu sırada sıtma parazitleri eşeysiz bir şekilde çoğalıyor olur. Sıtma parazitlerinin en uygun şekilde üremesi için sıcak ve nemli bir ortamda bulunmaları gerekir.

Sıtma hastalığı, yarı tropikal ve tropikal bölgelerde, yani genel olarak ekvatorun büyük bir bölümünde kendini gösterir. Diğer yandan Latin Amerika, Asya ve Sahra-altı Afrika bölgelerinde de sıtmaya rastlanır. Genellikle ekonomik açıdan pek parlak olmayan ve gelişmemiş ülkelerde ortaya çıkan ve yaygınlaşan sıtma hastalığı, başta Afrika olmak üzere birçok ülkenin sağlık giderlerini, turizm giderlerini ve iş gücünü olumsuz bir şekilde etkiler. Tedavi edilmemesi halinde can kaybına yol açan sıtma hastalığı birçok konuda olumsuz yanlara sahip bir hastalık olarak karşımıza çıkar.

Sıtma Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Sıtma hastalığının belirtileri şiddetli ve komplikasyonsuz sıtma olarak iki farklı grupta görülür. Komplikasyon bulunmayan sıtma hastalığında belirtiler var olup tanısı koyulur. Ancak laboratuvar sonuçları ya da klinik işlem, ölümcül ya da şiddetli organ bozukluklarına yol yol açmaz. Fakat komplikasyonsuz sıtma hastalığı iyileştirilmedi takdirde şiddetli sıtma hastalığına dönüşür. Diğer yandan bağışıklık sistemi güçsüz olan bir hastada da bu hastalığın ilerleme imkanı bulunur.

Şiddetli sıtma hastalığı laboratuvar sonuçları ile birlikte klinik olarak kanıtlanmış olup, belirti ve tanıya sahip bir hastalık olarak karşımıza çıkar ve bu hastalık ile birlikte organ bozuklukları ölümcül seviyeye ulaşır.

Şiddetli sıtma hastalığının belirtileri ise bol miktarda terleme, titreme ve yüksek ateş, iki büklüm bir şekilde kıvranma, bilinç bozuklukları, solunum ve nefes alma konusunda güçlük çekme, ani kasılmalar yaşama, hayati organ fonksiyonlarında bozulma, klinikal sarılık ve anormal kanamalar şeklinde görülür.

Sıtma hastalığının belirtileri, sivrisinek ısırığının ardından geçecek olan birkaç haftadan sonra kendini gösterse de kimi durumlarda yıllar dahi sürebilir.

Sıtma Neden Olur?

Sıtma mikroskobik ortamda yer alan bir parazitin, sivrisineğin hayvan ya da insanı ısırması ile birlikte vücuda girmesi sonucunda ortaya çıkar. Daha sonra gerçekleşecek olan şeyler ise birkaç aşama ile kendini gösterir.

Patojen Olmayan Sivrisinek: Sıtma paraziti taşımakta olan bir insandan beslenen bir sivrisinek, sıtma paraziti kazanabilir.

Parazit İletimi: Biraz önce bahsi geçen ve parazit kazanmış olan sivrisineğin, birini ısırması halinde sıtma hastalığı o kişiye geçer.

Karaciğere Geçiş: Sivrisinek ısırığının ardından ortaya çıkan sıtma paraziti, karaciğere doğru yola çıkar. Bu parazitin neredeyse bir yıl boyunca dahi hareketsiz bir şekilde karaciğerde beklediği görülür.

Kana Yayılması: Karaciğerde olgun bir hale gelen sıtma paraziti, bu organı terk ederek kırmızı kan hücrelerine yayılır. Böylelikle tipik sıtma belirtileri kendini göstermeye başlar.

Bir Başka İnsana Bulaşması: Sıtma parazitinin bir kişiye bulaşmasının ve gelişmesinin ardından bir başka kişiye bulaşması da mümkün olur.

Diğer yandan sıtma paraziti, anneden doğmamış bebeğe hamilelik sebebiyle geçebilir. Ayrıca kan nakli sebebiyle de bu virüsün bulaşması mümkün olur. Enjektör yolu kullanılarak yapılan işlemlerde de bu hastalığın bulaştığı görülür. Karaciğerde meydana gelen çeşitli bozukluklar ve birtakım genetik özellikler sebebiyle de bu hastalığın etkin bir şekilde yayıldığı durumlar bulunur.

Sıtma Hastalığının Risk Faktörleri

Sıtma hastalığının bulaşma olasılığı en fazla olan yerler tropikal bölgede yer alan ya da bu tür bölgeleri tatil, iş ya da bir başka sebeple ziyaret eden kişilerde görülür. Bölgesel farklılıklar gösterse de sıtma hastalığı hemen hemen her zaman ölümcül sonuçlara yol açar. Sıtma paraziti için belirlenmiş olan riskli ülkeler listesinde, Afrika ülkeleri, Hint alt kıtası, Haiti, Papua Yeni ve Solomon Adaları gibi yerler bulunur.

Sıtma hastalığının diğer kişilere oranla daha şiddetli bir şekilde kendini göstereceği gruplar ise, bebekler ve küçük çocuklar, sıtma hastalığının bulunmadığı yerden sıtma hastalığının bulunduğu yere giden turistler, hamile kadınlar ve bu kişilerin henüz dünyaya getirmedikleri çocukları şeklinde olur.

Sıtma Hastalığının Komplikasyonları

Sıtma hastalığı ölümcül bir hastalık olup, Afrika bölgesinde yaşamakta olan beş yaş ve altındaki çocukların %90’ının sıtma sebebiyle hayatını kaybettiği bilinir. Sıtma hastalığı oldukça ciddi sorunlara yol açtığı için fazlasıyla önemli bir hastalık olarak karşımıza çıkar. Şimdi sizlere bu hastalığın komplikasyonlarından bahsedelim.

Beyinsel Sıtma (Serebral): Sıtma paraziti ile dolu olan bir kan hücresi, beyinde yer alan ince kan damarlarının tıkanmasına neden olur. Bu sebeple de ödem ve hasar ortaya çıkacak ve daha sonra da hasta komaya girecektir.

Nefes Problemleri: Sıtma sebebi ile akciğerlerde oluşan sıvı birikimi yani pulmoner ödem, nefes alıp verme konusunda zorluk çekmenize sebep olur.

Organ Yetmezliği: Karaciğer ve böbrekleri olumsuz bir şekilde etkileyen sıtma hastalığı aynı zamanda dalağın da yırtılmasına sebep olabilir. Bu sebeplerden dolayı hem böbrek hem de karaciğer yetmezliğine yol açabilen sıtmanın ölümcül bir hastalık olduğunu unutmamak gerekir.

Şiddetli Anemi: Kırmızı kan hücrelerine zarar veren sıtma hastalığı şiddetli anemi oluşmasına sebep olur.

Düşük Kan Şekeri: Şiddetli bir şekilde yaşanmakta olan sıtma hastalığı, kan şekeri değerlerinin düşmesine neden olabilir. Sıtma hastalığına karşıt geliştirilmiş olan kitin isimli bir ilaç da aynı zamanda kan şeker değerlerini düşürebilir.  Kan şeker değerlerinin düşmesi ölüm ya da koma durumlarına yol açar.

Sıtma Hastalığının Tanısı Nasıl Konur?

Sıtma hastalığına tanı koyulabilmesi için ilk olarak parazitin tespit edilmesi gerekir. Bu tür hastalıklarda ne tür bir tedavi yapılacağına karar vermek isteniyorsa mutlak surette tanıya ihtiyaç duyulur. Sıtma hastalığının tanısının koyulabilmesi için çeşitli kan testlerinin, RDT adı verilen hızlı tanı testinin ve mikroskobik parazitolojik tespit analizlerinin yapılması gerekir. Çeşitli kan testlerinin tamamlanması birkaç gün sürse de on beş dakika kadar kısa bir süre içinde yapılabilen kan testleri de bulunur.

Sıtma hastalığına tanı konulmak istendiği zaman sıtma parazitinin varlığını tespit etmek gerekir. Bununla birlikte bu parazitin ne tür ilaçlara karşı direnç göstereceğini bulup, sıtmanın türünü ve hangi organlara zarar vereceğini tespit ederek buna göre bir tedavi uygulanması gerekir.

Sıtma Hastalığının Tedavisi

Sıtma hastalığının tedavi edilmemesi halinde ölümcül olduğu bilinen bir gerçektir. Sıtma hastalığının tedavisinde Plasmodium adlı parazitin hasta kanından yok edilmesi gerekir. Tedavi sırasında bu hastalığın diğer insanlara bulaşmasının da önüne geçilmesi gerekir. Anti sıtma özelliğine sahip olan artemisinin tabanlı kombinasyon tedavisi olan ACT, sıtma tedavisinde tercih edilen bir yöntem olarak karşımıza çıkar. Bu ilaç ile birlikte kanda yer alan plasmodium parazit miktarı azaltılır. Bu tedavi yöntemi sayesinde kanda yer alan parazitler üç gün içinde yok edilir.

Sıtma hastalığının tedavisi yapılırken hastanın yaşı, gebe olup olmadığı, hastalığın şiddeti ve hastalığa sebep olan parazitin türü belirlenir ve buna göre ilaç tedavisine geçilir.

Sıtma Hastalığına Karşı Alınacak Önlemler

Sıtma hastalığının yaygın olduğu bölgelere gitmemek gerekir. Gidilmesi gerektiğinde ya da istendiğinde ise alınması gereken çeşitli önlemler bulunur. Yazımızda da bahsetmiş olduğumuz bölgelere gitmek isteyen kişilerin öncelikle bu yerlere gitmeden önce bir doktora giderek gerekli ilaçlar konusunda bilgi alması gerekir. Seyahatten önce sonra parazitten korunma amacı ile bu ilaçların kullanılmasında fayda vardır. Sıtma hastalığından korunabilmek için tercih edilen bu ilaçların, hastalık durumunda kullanılan ilaçlar ile benzerlik gösterdiği de bilinir.

Dünyanın dört bir yanında yer alan bilim insanları sıtma hastalığından etkili ve güvenli bir şekilde korunabilmemiz için bu konu ile ilgili bir aşı geliştirmeye çalışıyor olsa da henüz sıtma aşısı bulunmadı.

Sıtma hastalığından korunmak için alınabilecek olan çeşitli çevresel önlemlerde bulunur. Sıtma hastalığından korunabilmek için sivrisineklerin azaltılması ya da uzaklaştırılması gerekir. Bunu gerçekleştirmek isteyen kişilerin ise evini ilaçlatması, uyku zamanı gelince yatağın üstüne ya da etrafına bir tül çekip uyuması, teni kapatan giysiler giymesi, hem cilt üstüne hem de giysilere sağlığa bir zararı olmayan koruyucu spreyler sıkması gibi önlemleri uygulaması gerekir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here