Ana sayfa Hastalıklar Yaralar Yatak Yarası

Yatak Yarası

21
0
PAYLAŞ

Yatak yarası (bası ülseri ya da dekübitus); uzun süre sırtüstü, yüzüstü ya da yan yatmalar sonrasında bu bölgelerde yumuşak dokuya sürekli basınç olur. Bu basınç ve sürtünmelerin sebep olduğu ve cildin iyi beslenememesi sonucu oluşan yaralardır.

Yatak yaraları çoğunlukla sandalye ya da yatak gibi dış güçler ile çıkıntı arasındaki basınca uğrayan yumuşak dokularda ortaya çıkabilir. Yatalak olan yaşlılarda ve bunun yanı sıra kişilerde idrar ve gaita tutmadaki yetersizlikler, şuurun yerinde olmaması, savunma sisteminin yetersizliği, beslenme bozuklukları ve yaraların iyileşmesini olumsuz yönde etkileyebilen diyabet gibi hastalıklar ile birlikte seyrederse yatak yarası daha da artabilir. Basit şekillerde başlayabilen yaralar kısa zamanlarda derin mikrobik iltihabi hasarlara ve hatta vücut içindeki boşluklara dek ilerleyebilir.

Yatak yaraları kolaylıkla iyileşmeyen kronik ülserlerin arasında da yer alır. Normal olarak 2-3 hafta süresinde iyileşebilirler. Fakat basınç, damar daralmaları, enfeksiyonlar, yara çapı büyüklüğü ve beyin hastalıkları gibi bazı şeyler iyileşmede gecikmeye yol açabilir.

Yatak Yarası Neden Olur?

Genelde vücudun yer ile temas eden ve basınç altında olan kemik çıkıntıların üstündeki bölgelerde, otururken kuyruk kemiği üzerinde, dirsekte, topuklarda, kalçadaki kaba etlerde ve omzun kürek kemiklerinin üstünde meydana gelir. Omuz üstünde yan yatarken; kalçada, dizde, ayak bileklerinin yan çıkıntılarında, leğen kemiklerinin yan bölgelerinde, omzun yan tarafında ve kulaklarda oluşur. Sırt üstünde yatarken; ayak parmaklarında, topukta, omzun kürek kemikleri üstünde, kuyruk kemiğinin üstünde, başın arka kısmında ve kalçada yatak yarası oluşabilir. Yüz üstünde yatarken; omuzda, yüzde, dizde, leğen kemiğinde ve bilek çıkıntılarında yatak yarası olabilir.

Cilde ne kadar fazla şiddette basınç uygulanır ise hücre ölümleri ve yaralar o kadar kısa sürede oluşur. Genelde yatağa bağlı hastalarda vücut ağırlığının oluşturduğu basınç ile yumuşak dokulara baskı olur. Hastaların %70’den fazla bir kısmı 70 yaşın üstünde yer alır. Huzurevi ve bakımevlerinde yaşayan yaşlılarda da görülme sıklıkları yüksektir. Bu yaşlılarda görülmesinin sebebi de hareketsizlik, vücut organlarının metabolizmasının artışı, idrar ve gaita kaçırmadır.

Yatak yarasında kemik çıkıntıyla yatağın arasında sıkışan dokuların dolaşımı bozulur ve sonunda dokularda hasarlar meydana gelebilir. Bu hasarlar belirli seviyelere ulaştığı zaman da yara açılabilir. Sürtünmelerin çok olup da ciltteki gerginliğin artması, vücuttaki sıcaklığın yüksek olması ve cildin ıslak olarak bırakılması yaraların oluşmasını kolaylaştırabilir. Aynı zamanda bu yaraların üzerinde bakteriyel enfeksiyonlar da sıklıkla yerleşebilir.

Sabit pozisyonda kalan hastada bir iki gün içinde yatak yaraları oluşabilir. Gereken önlemler alınmaz ise kısa sürede ilerleyebilir. Normal şartlarda 15 ve 20 gün içerisinde iyileşmesi beklenen erken evredeki bir yara önlemlerin alınmaması sonucu kötüleşebilir.

Yara ilk olduğunda derideki ilk değişiklikler aslında madalyonun diğer yüzüdür. Çünkü doku hasarı genelde deri altında başlar ve deri yüzeyinde sonraları kendini gösterir. Yani kızarıklık görüldüğü zaman altındaki dokunun daha fazla hasar almış olma ihtimali daha fazladır. Bu yüzden ihmal edilmemesi gereken yaralardandır.

Yatak yarası riski altında olanlar; yaşlılar, nörolojik rahatsızlıkları olanlar, cildinde hasar ve yıpranmalar olanlar, hareket edemeyenler, kanser gibi çökertici olan hastalıklara sahip olanlardır.

Genel olarak yatak yarasının nedenlerini sıralayacak olursak;

  • Uzun süreli hareketsiz kalma
  • Sıkı giysi giyme
  • Aşırı derecede terleme, idrar ve gaita kaçırma
  • Uygun olmayan yatakların, yastıkların ve tekerlekli sandalyelerin kullanılması
  • His ya da hareket bozukluğu yaşayanlarda cilt bakımına gereken özenin gösterilmemesi
  • Yaralar tedavi olduktan sonra kontrol edilmemesi
  • Nevresim takımlarının pis, ütüsüz ve kırışık olması

Yatak Yarası Nasıl Geçer?

Yatak yarasının geçmesi için hastaların tedavilerinin yanı sıra bakımlarına da özen gösterilmelidir. Hastalar havalı olan özel yataklarda yatırılmalıdır. Bacakları yatağa az temas etmelidir. Cildin günlük olarak bakımı yapılmalıdır. Bu amaç ile eğilimi olan alanların önce buz ile hafifçe ovuşturulması, ardından yumuşak havlular ve saç kurutma makineleri ile kurutulması gerekir. Sızıntı var ise deri ılık su ile yıkanıp temiz tutulmalıdır. Nemlendirici kremler ile derinin kuruması engellenmelidir.

Hastanın mümkün oldukça hareket ettirilmesi gerekir. Şayet mümkün değil ise, hastanın pozisyonunun düzenli olarak her yarım saatte bir değiştirilmesi gerekir. Hastanın bedeni öncesinde yüzüstü pozisyona, sonrasında 30 derece sağ tarafa yan pozisyona, ardından sırtüstü pozisyona, daha sonrasında da 30 derece sol yan pozisyona, ardından tekrar yüzüstü pozisyon aldırılır. Bu sayede basınç geniş bir alanda dağıtılır. Basınç altında kan ile yeterince beslenmeyen bölgenin adeta nefes alıp ve beslenmesi sağlanıp yaraların oluşması için gerekli süre uzatılır.

Yatak Yarası Evreleri ve Tedavi Yöntemleri

Yatak yarası 4 evreye ayrılır. Bunlar:

1.Evre: Bu evrede basınç uygulandığı zaman kaybolmayan kızarıklar bulunur. Kişi ağrı hisseder fakat derinin bütünlüğünde bozulma yoktur. Bu evrede hasta yatağının üstüne havalı yatak konulabilir. Hasta gün içinde 2 saatte bir pozisyon değiştirmelidir. Vücut hijyeni sağlanmalı ve beslenme düzenine dikkat edilmelidir.

2.Evre: Derinin yüzeyinde veya üst tabakasında dokuda bozulma ve yaralar başlamıştır. Bu evrede de yaraya sebep olan basınç ortadan kaldırılmalı ve enfeksiyondan korunarak düzenli olarak yaraya pansuman yapılmalıdır.

3.Evre: Derinin altındaki dokular dahil bütün dokular etkilenmiştir. Kişi ağrı hissetmez. Bu evrede enfeksiyonun sonlandırılması sağlanır. Antibiyotik kullanılması, yara etrafı ölü doku temizliği ve düzenli pansuman yapılmalıdır. Genelde cerrahi müdahale gerekir. Bu evrede zengin protein kaynaklı beslenme rejimi uygulanmalıdır.

4.Evre: Derinin bütün tabakaları etkilenmiş, kasta ve dokularda harabiyet bulunur.Yara enfektedir ve ağrı hissedilmez. Tedavisi cerrahi olarak yapılır. Enfekte haldeki doku cerrahi işlem ile çıkarılıp yara temizlenir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here